بررسي سي غزل آغازين از غزلهاي بيدل دهلوي از ديدگاه دانش معاني (ايجاز)

زمينه و هدف: علم معاني يكي از دانشهاي ادبي و بلاغي است كه روشهاي ايراد كلام را به مقتضاي حال و مقام مخاطب بيان ميكند و سخنوران از منظر آن توانايي خود را در فن بلاغت سخن و اداي مقصود به مقتضاي حال و مقام شنونده نشان ميدهند. بيدل دهلوي بيگمان يكي از ستارگان آسمان ادب پارسي در سبك هندي است. يكي از جلوه هاي دانش معاني در غزلهاي بيدل، ايجاز است كه تاكنون چنانكه بايد به آن پرداخته نشده است؛ به همين خاطر پژوهش حاضر ميكوشد سي غزل آغازين از بيدل را از منظر ايجاز بررسي نمايد. روش مطالعه: روش اين پژوهش توصيفي-تحليلي است و داده هاي آن با استفاده از منابع كتابخانه اي جمع آوري شده است. جامعۀ موردمطالعه سي غزل (338 بيت) از غزلهاي بيدل دهلوي به تصحيح اكبر بهداروند است كه انتشارات نگاه آن را منتشر كرده است. يافته ها: يافته هاي پژوهش بيانگر اين است كه «ايجاز قصر» بيشترين بسامد و «حذف مضاف‌اليه» پايينترين بسامد را در سي غزل آغازين بيدل دهلوي دارند. نتيجه گيري: بيدل براي ايجازآفريني از صور خيال ازجمله تشبيه، تلميح، استعاره، مجاز، تضاد، ايهام، و متناقض‌نما بسيار بجا بهره برده و بدين وسيله بر غناي سخن خود افزوده و ذهن مخاطب را به تكاپو انداخته است.