معرّفي تحفه الغيب محمودبن حسين مشهدي؛ رساله‌اي در تصوف از اوايل قرن دهم

دربار عثماني در زمان سلطان محمّد فاتح و فرزندش، سلطان بايزيد دوم، از مراكز حامي زبان و ادب فارسي بود؛ به گونه‌اي كه برخي ايرانيان با شنيدن اخبار امنيت و حمايت پادشاهان آن ديار، راه مهاجرت اختيار كردند. يكي از اين افراد، صوفيي با نام محمودبن حسين موسوي مشهدي بود كه بر اثر فتنه‌ها و ظلم‌هاي حادث‌شده در خراسانِ اواخر قرن نهم، ناگزير به سوي دربار عثماني روانه شد. او در قيصريه، با شيخ سيدعبيدالله تستري شيرازي ملاقات و دو سال و نيم در خانقاه او اقامت كرد. پس از آن، بدان نيت كه به دربار سلطان بايزيد دوم راه يابد و بنا به توصيه سيدعبيدالله، رساله‌اي در تصوّف با نام «تحفهالغيب» نوشت. اين رساله، يك مقدّمه و چهار باب دارد و در آن، ابيات فارسي و عربي درخور توجّهي از شاعران مشهور و ناشناخته آمده است. در اين مقاله، به شناسايي محمودبن حسين مشهدي و شيخ او، سيدعبيدالله، مي‌پردازيم. پس از آن، ضمن تعيين حدود زماني تأليف تحفه الغيب، تنها نسخه خطي شناخته‌شده آن (محفوظ در كتابخانه اياصوفيا، استانبول) را معرّفي مي‌كنيم. در بخش معرّفي رسم‌الخط اثر با يكي از ويژگي‌هاي درخور توجّه آن، يعني نقطه‌گذاري، آشنا مي‌شويم. ضمناً موضوع اين رساله و مشرب فكري نويسنده آن را از نظر مي‌گذرانيم و در نهايت به سبك زباني و وجه ادبي تحفه الغيب اشاره مي‌كنيم.