مقايسه ادله ابعاد عالم جسماني از منظر حكمت متعاليه و فيزيك جديد

براهين تشكيك وجود، مسامته، سلمي، تطبيق، لام الفي و سبزواري براي اثبات تناهي عالم مطرح شده است. گذشته از اينكه اين براهين، در برخي مقدمات دچار اشكال بوده و تصور صحيحي از معناي نامتناهي كمّي نداشته‌اند، حداكثر تناهي ابعاد جسم را اثبات مي‌كنند نه تناهي ابعاد عالم. براهين سنخيت، سبر و تقسيم، تام‌الافاضه بودن واجب، امكان عالم نامتناهي، وحدت تشكيكي، ظل بودن عالم، قدم عالم و ابداعي بودن عالم نيز براي اثبات عدم تناهي عالم ذكر شده است. اين ادله دچار مغالطه اشتراك لفظ هستند و نامتناهي در كمالات را با نامتناهي در ماديات اشتباه كرده‌اند. انبساط عالم، نسبيت عام، مرگ حرارتي، افق ذره و تعبير دوم متناقض نماي اولبرس به دليل مخدوش بودن برخي مقدمات، در اثبات تناهي ابعاد ناتوان‌اند. تعبير اول متناقض نماي اولبرس و اصل كيهان‌شناسي كه براي اثبات عدم تناهي به‌ كار مي‌روند، به دليل تكيه بر نظرات غيريقيني و مشاهدات حاوي خطا فاقد اعتبارند. بنابراين هيچ‌كدام از ادله تناهي يا عدم تناهي در فيزيك و فلسفه اثبات‌كننده مدعا نيستند.