واكاوي و تبيين مفهومي و مصداقي قياس اولويت در آيات خلقت

قياس اولويت به معناي قوي بودن علت حكم در فرع و سرايت حكم اصل به فرع، از براهين و قواعدي است كه در قرآن استفاده شده است. از جمله موارد استفاده از اين قاعده، اثبات خلق جديد و بازگرداندن موجودات (انسان) در معاد است. قرآن در مرحله نخست براي برطرف كردن استبعاد مشركان، خلقت جديد موجودات در معاد را با خلقت ابتدايي قياس كرده است و بيان مي دارد كه هرگاه خداوند قادر به خلقت مسبوق به عدم باشد به طريق اولي قادر به بازگرداندن خلقي است كه مسبوق به عدم نيست. در ضمن اين بحث اشاره شده است كه آفرينش اين دو خلق، در نزد خداوند به يك اندازه قدرت لازم دارد و خلقت هيچ كدام نسبت به ديگري مشقت و سختي همراه ندارد. در مرحله بعد، براي اثبات خلق جديد و بازگرداندن انسان در معاد، قدرت بر آفرينش آسمان و زمين كه با ذهن منكران معاد همخواني بيشتري دارد حد وسط در قياس اولويت قرار گرفته و اثبات شده است كه هرگاه خداوند قادر به آفرينش آسمان و زمين با آن عظمت و اجزاي بزرگ باشد به طريق اولي قادر است انسان را كه تنها از گل چسبنده و داراي اجزاي كوچك است دوباره بازگرداند. در ذيل اين قياس مِثليت بدن دنيوي و اخروي و عينيت اين دو بدن پس از ورود نفس به بدن اخروي تبيين شده است.