حاكميت اسماي الهي و ساحت شناسي آن در عرفان ابن عربي

ممكنات چون داراي مرتبه و تعين و ظهور خاص هستند، بر هر يك از اين تعينات، اسمايي  حاكم است كه مبدأ ظهور هر عينى و مبدأ رجوع به اصل هر مظهرى، همان اسم‏ حاكم‏ بر آن مظهر است كه آن را ربوبيت مي‌كند. در نظام آفرينش نيز به فيض حكيم مطلق، اسمايي بر دنيا و آخرت، بر دهر و بر شرايع نازل از جانب حق تعالي، حاكم است كه اين اسماي حاكم، دولت‌هايي دارند و دولت برخي از آنها، پايان‌ناپذير و برخي پايان‌‌پذيراست. اسمايي كه دولت آنها پايان مي‌پذيرد؛ يا تحت ربوبيت اسماي ديگر كه محيط بر اين اسم هستند، قرار مي‌گيرند يا رجوع به ذات مي‌نمايند. اسم حاكم بر هر انسان نيز، اسمي‌ حاكم و غالب در بين اسماي عين ثابت اوست كه از آن به صراط مستقيم او ياد شده است، لذا انسان سالك مي‌تواند با تخلق، تحقق و فناي در اسم حاكم خود، به مراتب كمالي‌اش دست يابد. البته انسان به دليل جامعيت نوع انسان، در هر مرتبه يا هر عالمي‌كه باشد، تحت تأثير اسماي حاكم در مرتبه از نظام آفرينش نيز قرار مي‌گيرد و اما در بين اسماي، اسم اعظم الله ، مختص به انسان كاملِ مكمل يا همان حقيقت محمديه(ص) دارد كه مستجمع جميع اسماي جمال و جلال الهي است كه در آن ساحت، هيچ اسمي‌بر اسم ديگر غلبه ندارد و اين هيئت كامل الهي، در نهايت اعتدال اسمايي است. اين مقام ازلي و ابدي، اختصاص و حصر در حضرات محمديين(ع) دارد. لذا انسان كامل، به تبع مظهريت الله ذاتي بودن، مبدأء، مرجع و واسطه ظهور همه اسماي حاكم است و بر آنها سمت سيادت و ربوبيت دارد و خليفه مطلق حضرت حق تعالي در همه مراتب هستي است.