بررسي و تحليل سي غزلِ بيدل دهلوي از منظر علم معاني( اطناب)

علم معاني چگونگي تناسب سخن، با مقتضاي حال و مقام گوينده، مخاطب، مكان، موضوع و نوع ادبي را بررسي و ارزيابي مي‌كند. اين دانش، از معاني ثانويۀ جمله ها بحث و يك زبان را به همان زبان ترجمه مي كند؛ يعني معني ضمني جمله ها را توضيح مي دهد و بايد به مقتضاي حال و مقام باشد. بيدل دهلوي غزل سراي مشهور سبك هندي است. يكي از جلوه هاي دانش معاني در غزل هاي بيدل اطناب است كه تا كنون چنان كه بايد به آن پرداخته نشده است؛ به همين منظور، پژوهش حاضر مي كوشد سي غزل آغازين از بيدل را از منظر اطناب بررسي نمايد. روش اين پژوهش توصيفي- تحليلي است و داده هاي آن با استفاده از منابع كتابخانه اي جمع آوري شده است. جامعۀ مورد مطالعه سي غزل آغازين( 338 بيت) از غزل هاي بيدل دهلوي به تصحيح اكبر بهداروند است كه انتشارات نگاه سال 1392 آن را منتشر كرده است. يافته هاي پژوهش بيانگر اين است كه« تكميل» بيشترين بسامد و« ذكر خاص پس از عام» پايين ترين بسامد را در سي غزل آغازين بيدل دهلوي دارند. بيدل دهلوي براي اطناب آفريني از توصيف، تمثيل، تنسيق الصفات، تشبيه( بخصوص تشبيه تفضيلي) كنايه، مراعات نظير و انحراف از نُرم( هنجار گريزي) بسيار به جا بهره برده و به اين وسيله بر غناي سخن خود افزوده و ذهن مخاطب را به تكاپو انداخته است.