ارتباط تغيير ضريب رواناب سطحي با تغيير كاربري/پوشش اراضي حوضه ساميان استان اردبيل

هدف: برنامه‌ريزي منابع آب در كشورهاي مختلف جهان بر اساس پتانسيل منابع سطحي انجام مي‌شود. هدف از پژوهش حاضر، تعيين تغييرات كاربري اراضي/ پوشش اراضي در حوزه ساميان اردبيل و نيز ارزيابي تغييرات ضريب رواناب در اين حوضه است.روش و داده: در اين پژوهش ابتدا كاربري اراضي براي چهار دوره زماني از سال 1371 تا 1395 توسط نرم‌افزار ENVI به دست آمد. براي بررسي تغييرات كمي آب، 5 ايستگاه هيدرومتري و 32 ايستگاه باران‌سنجي در داخل حوضه انتخاب شد و ضريب رواناب ايستگاه‌هاي هيدرومتري به دست آمد. سپس براي تعيين معني‌داري تغيير در داده‌هاي ميانگين ضريب رواناب از آزمون واريانس يك‌طرفه و آزمون توكي استفاده شد.يافته‌ها: در سال‌هاي مورد مطالعه كاربري مرتع با 9/75 درصد كاهش بيش‌ترين تغيير را داشته است، همچنين كاربري كشاورزي آبي با 8/45 درصد افزايش، بيش‌ترين افزايش در كاربري را داشته است. كاربري مسكوني در تمام دوره‌ها افزايش داشته و نسبت به دوره اول 1/42 درصد افزايش دارد. كشاورزي ديم نيز با 3/29 درصد در دوره‌هاي مورد مطالعه با افزايش روبه‌رو بوده است. در همه ايستگاه‌هاي مورد مطالعه به‌جز ايستگاه نير مقدار Sig كم‌تر از 0/05 بود كه بيانگر وجود معني‌داري در داده‌هاي مربوط به ضريب رواناب در ايستگاه‌هاي مورد مطالعه در طول دوره مطالعاتي است.نتيجه‌گيري: در ايستگاه‌هاي ساميان، آلاديزگه، آتشگاه و گيلانده تغييرات ضريب رواناب كاهشي بوده كه به معناي كاهش دبي در رودخانه در طول دوره پژوهش است؛ ولي در ايستگاه نير تغيير معنادار وجود ندارد.نوآوري، كاربرد نتايج: در مجموع نتايج مي‌تواند در تحليل كمي ارتباط تغيير كاربري اراضي و تغييرات ضريب رواناب سطحي مورد استفاده قرار گيرد. همچنين مي‌توان بر اساس ميزان كاهش اراضي طبيعي، مقدار افزايش شدت رواناب و سيل‌خيزي را پيش‌بيني نمود. علاوه بر اين، آمايش سرزمين و مديريت اراضي و نيز اطلاع از ميزان، شدت و تغييرات مكاني پتانسيل توليد رواناب پيش‌نياز برنامه‌ريزي براي كنترل رواناب است.