بهينه‌سازي معيارهاي الگوي كشت مبتني بر توسعه پايدار و افزايش بهره‌وري آب كشاورزي در حوضه آبريز تجن

در مقاله حاضر با چشم انداز توسعه پايدار و با هدف افزايش بهره‌وري آب كشاورزي، هفت معيار به‌عنوان معيارهاي اصلي زيست‌محيطي و اقتصادي، انتخاب شده و براي محصولات مهم و راهبردي در حوضه آبريز تجن استان مازندران اولويت‌بندي و بررسي شدند. اولويت‌بندي معيارها با استفاده از بهينه‌سازي از طريق الگوريتم ژنتيك با تابع هدفي مبتني بر توسعه پايدار انجام شد. سپس به‌منظور تعيين ميزان بهره‌وري، شاخص‌هاي بهره‌وري فيزيكي، بهره‌وري زمين و اقتصادي محاسبه شد. بر اساس نتايج به‌دست آمده، در وضعيت موجود، در انتخاب الگوي كشت، ابتدا دسته معيارهاي اقتصادي و در نهايت دسته معيارهاي زيست‌محيطي مورد توجه كشاورزان قرار گرفته است. اما در الگوريتم بهينه‌سازي ژنتيك، اگرچه هر يك از محصولات ترتيب معيارهاي مختص به خود را دارند، اما تمامي اولويت‌ها داراي ترتيبي مشابه از نقطه¬نظر زيست‌محيطي و سپس اقتصادي هستند. با اين اولويت‌بندي به‌طور متوسط معيارهاي سطح زير كشت، حجم آب مصرفي و ميزان كود شيميايي به‌ترتيب 26، 34 و درصد كاهش و معيارهاي عملكرد محصول و سوددهي به‌ترتيب 43 و 61 درصد افزايش يافته است. اين اولويت‌بندي علاوه بر تأمين معيارهاي زيست‌محيطي و افزايش توسعه پايدار، به‌طور متوسط سبب افزايش بهره‌وري فيزيكي به ميزان 148 درصد، افزايش بهره‌وري زمين به ميزان 95 درصد و افزايش بهره‌وري اقتصادي به ميزان 130 درصد مي‌شود.