بررسي نقش اسيد هيوميك برسميت كروم و چگونگي جذب و انتقال آن در گياه كاهو (Lactuca sativa L. var. longifolia)

اسيد هيوميك‌ها مجموعه‌اي از پلي‌الكتروليت‌هاي ناهمگن با گروه عاملي فراوان هستند كه ممكن است به شكل قابل توجهي، نقش كليدي در تحرك و جذب كروم موجود در خاك و در نهايت جذب توسط گياه، ايفا كنند. پژوهش حاضر به صورت آزمايش گلخانه‌اي در گلخانه تحقيقاتي دانشگاه فردوسي مشهد (مهر –دي 1396) با هدف بررسي تأثير اسيد هيوميك در خاك آلوده به كروم بر وزن خشك ريشه، شاخساره، ساقه و برگ، همچنين غلظت كروم در شاخساره و ريشه، فاكتور انتقال، فاكتور انباشت شاخساره و ريشه گياه كاهو رقم ’سياهو‘؛ به صورت فاكتوريل و در قالب طرح كاملاً تصادفي با دو فاكتور، 1- سطح كروم (صفر، 25 و 50 ميلي گرم بر كيلوگرم خاك) و 2- اسيد هيوميك (صفر، 5 و 10 درصد) در سه تكرار انجام شد. نتايج نشان داد كه با افزايش سطوح كروم در خاك، وزن هاي خشك برگ، شاخساره، ساقه و ريشه به ترتيب 83، 101، 207 و 65 درصد براي سطح 25 ميلي‌گرم كروم بركيلوگرم و 194، 219، 355 و 92 درصد براي سطح 50 ميلي‌گرم كروم بر كيلوگرم كاهش معني‌دار داشتند. افزايش اسيد هيوميك موجب افزايش وزن خشك اجزاء مختلف گياه، تحت تنش كروم شد. افزودن كروم به خاك، غلظت كروم در شاخساره و ريشه، فاكتور انتقال، فاكتور انباشت زيستي شاخساره و ريشه را به طور معني‌داري افزايش داد. با كاربرد سطح صفر اسيد هيوميك + 50 ميلي‌گرم كروم بر كيلوگرم، غلظت كروم در شاخساره از 0.0016 (شاهد) به 37.7 و در ريشه از 0.051 (شاهد) به 330 ميلي گرم در كيلوگرم وزن خشك و فاكتور انتقال از 0.032 به 0.118 افزايش يافت. برهمكنش كروم و اسيدهيوميك موجب كاهش معني‌دار غلظت كروم در اندام هوايي، فاكتور انباشت شاخساره و افزايش غلظت كروم در ريشه و به‌تبع آن، كاهش فاكتور انتقال گرديد؛ به‌طوري‌كه بيشينه غلظت كروم در شاخساره در تيمار 50 ميلي گرم كروم بر كيلوگرم و در نبود اسيد هيوميك، (47.7 ميلي‌گرم در كيلوگرم) مشاهده شد؛ درحالي كه كمترين مقدار كروم در هر تيمار كروم، با 10 درصد اسيد هيوميك مشاهده شد. بيشينه غلظت كروم در ريشه (367 ميلي‌گرم بركيلوگرم وزن خشك) و فاكتور انباشت ريشه (28.5) در تيمار 50 ميلي‌گرم كروم + 10 درصد اسيدهيوميك مشاهده شد. كوچك بودن فاكتور انتقال كروم نشان مي‌دهد در كاهو تنها بخش اندكي از كروم از ريشه به اندام هوايي منتقل شده است و با افزودن اسيدهيوميك نيز، انتقال كروم از ريشه به اندام هوايي كاهش مي‌بايد. همچنين مدل رگرسيوني نشان داد كه با افزايش وزن خشك شاخساره فاكتور انتقال به طور خطي و معني‌دار با**0.79-=R2، كاهش يافت. مدل رگرسيوني برازش شده وزن خشك شاخساره با فاكتور انباشت شاخساره، توانست اين فاكتور را براي كروم با **0.93- = Adjusted R2 پيش بيني كند. بنابراين بيشترين سطح اسيدهوميك (10 درصد) بكار رفته، بيشترين تأثيرگذاري را بر پارامترهاي اندازه‌گيري شده داشته و اين اصلاح كننده احتمالاً به خاطر ماهيت كمپلكس‌كنندگي و احياكنندگي با افزايش انباشت كروم در ريشه، كاهش انتقال كروم از ريشه به اندام هوايي و در نتيجه كاهش انباشت اين عنصر در شاخساره موجب افزايش زيست توده هوايي و ريشه كاهو شده و توانست تا حدودي اثرات سمي كروم را تعديل كند.