بررسي عوامل مؤثر در گيرايي پيوند سرشاخه‌كاري گيلاس در استان خراسان رضوي

سرشاخه‌كاري يك رويكرد جديد براي افزايش بهره وري باغات مسن، جوان سازي و تغيير رقم آن هاست. با اين هدف، تحقيقي در استان خراسان رضوي طي سه سال انجام شد. اين پروژه در سه منطقه چناران، نيشابور و طرقبه شانديز و شامل سه آزمايش مستقل بود. در هر سه آزمايش، پس از رشد پيوندك، ميزان سازگاري و درصد گيرايي، رشد رويشي پيوندك، شروع باردهي، عملكرد، و ارزيابي اقتصادي بررسي شد. در آزمايش اول، جهت تعيين نوع پيوند و رقم بر موفقيت و درصد گيرايي پيوند، از آزمايش فاكتوريل در قالب طرح بلوك كامل تصادفي در سه تكرار و هر تكرار شامل 3 پيوند استفاده شد. فاكتور اول نوع پيوند در دو سطح (اسكنه و تاجي) و فاكتور دوم رقم در سه سطح (’استلا‘، ’سويت هارت‘ و ’سان برست‘) بود. نتايج نشان دادند كه رقم ’سان برست‘ با 86.8 درصد گيرايي از بيشترين درصد و رقم ’استلا‘ با 64.3 درصد از كمترين درصد گيرايي پيوند برخوردار بودند. هم چنين، پيوند اسكنه نسبت به پيوند تاجي از درصد گيرايي بالاتري برخوردار بود. بنابراين، پيوند اسكنه با 65 درصد نسبت به پيوند تاجي با 13 درصد از موفقيت بيشتري برخوردار بود. در آزمايش دوم، ارزيابي اثر سن درخت و رقم بر درصد گيرايي پيوند انجام گرفت كه جهت اجراي اين مرحله از آزمايش فاكتوريل دو عامله، فاكتور اول سن درخت در دو سطح (10 و بالاتر از 20 سال) و فاكتور دوم نوع پيوند (اسكنه و تاجي) استفاده شد. نتايج نشان دادند كه با افزايش سن درخت، درصد گيرايي پيوند بشدت كاهش يافت. درصد گيرايي پيوند در درختان جوان حدود 68 درصد و در درختان با سن بالاي 25 سال 8 درصد بود. بر اين اساس، انجام پيوند سرشاخه كاري در درختان مسن توصيه نمي گردد. در آزمايش سوم، اثر نگهداري شاخه آبكش و رقم بر درصد موفقيت پيوند بررسي شد كه اين مرحله از آزمايش فاكتوريل دو عامله كه عامل اول حضور يا عدم حضور شاخه پرستار و عامل دوم رقم در سه سطح (’استلا‘، ’سان برست‘، ’سويت هارت‘) بود، استفاده شد. ارزيابي اوليه نشان داد كه نگهداشت شاخه پرستار در سرشاخه‌كاري گيلاس تاثير معني‌داري در گيرايي پيوند ندارد. درصد گيرايي پيوند در درختان بدون شاخه پرستار حدود 78 درصد و در درختان با شاخه پرستار حدود 63 درصد بود. بر اين اساس، نگهداري شاخه پرستار در سرشاخه‌كاري گيلاس توصيه نمي‌گردد. به طور كلي، سرشاخه كاري در درختان گيلاس به منظور تغيير رقم باغ و بهره وري بهتر باغ توصيه مي‌گردد.