تأثير ساليسيليك اسيد بر برخي پارامترهاي مورفو-فيزيولوژيكي و بيان ژن در نعناع فلفلي (Mentha piperita L.) تحت اشعه UV-B

ﺳﺎﺑﻘﻪ و ﻫﺪف: نازك شدن لايه ازن در نتيجه اكسيدهاي نيتروژن و هيدروكربن‌هاي هالوژنه، سبب افزايش تابش پرتو فرابنفش بر كره زمين شده است. اين پرتو مي‌تواند بسياري از ويژگي‌هاي فيزيولوژيكي و آناتوميكي گياهان را تحت ‌تأثير قرار دهد. هدف از اين پژوهش، بررسي تأثير اشعه UV-B بر پارامترهاي مورفولوژيكي، فيزيولوژيكي و بيان ژن ليمونن سينتاز (LS) در گياه نعناع فلفلي (Mentha piperita L.) و تأثير اسيد ساليسيليك (SA) در كاهش اثرهاي مضر اين پرتو بر گياه است. ژن LS در ابتداي مسير توليد منتول قرار داشته و نقش مهمي در توليد پيش‌ماده براي توليد منتول دارد.روش تحقيق: اين پژوهش در شرايط گلخانه در قالب طرح پايه كاملاً تصادفي با هشت گروه تيماري در سه تكرار روي گياه نعناع فلفلي انجام شد. تيمارها شامل: 1) گروه كنترل كه هيچ ماده اي دريافت نكردند، 2) SA0.5، 3) SA1، 4) SA2، 5) UV-B، 6) SA0.5+UV-B، 7) SA1+UV-B، و 8) SA2+UV-B بودند. گياهان كشت شده بعد از يك ماه به مرحله ۶ برگي رسيدند و در اين مرحله، تيمارها اعمال شد. تيمار ساليسيليك اسيد (SA) در غلظت هاي مختلف در طي سه مرحله و به فاصله 10 روز به‌صورت محلول پاشي بر روي برگ ها اعمال گرديد و يك روز بعد از محلول‌پاشي دوم، تيمار UV-B به مدت 8 روز متوالي و هر روز 40 دقيقه اعمال شد. سپس پارامترهاي مختلف مورفو- فيزيولوژيكي بررسي شد. براي ارزيابي بيان ژن، نمونه برداري از برگ ها، يك روز بعد از اتمام تيمار UV (مرحله اول برداشت، 18 روز بعد از اسپري SA) و بعد از زمان بازيابي (ريكاوري) (مرحله دوم برداشت، 30 روز بعد از اسپري SA) انجام شد.يافته ها: نتايج نشان داد كه اشعه UV-Bباعث كاهش معني دار وزن تر و خشك ‌ريشه در مقايسه با گروه كنترل شد. بيشترين وزن تر و خشك ريشه در گروه تيماري SA1mM و كمترين آن در تيمار UV-B مشاهده شد. تعداد برگ ها تحت تيمار UV-B نسبت به گروه كنترل كاهش معني دار يافت. بيشترين تعداد برگ در تيمار SA0.5mM و كمترين آن در UV-B مشاهده شد.UV-B مقدار پروتئين محلول ريشه و اندام هوايي را به شكل معني دار كاهش داد. حداكثر مقدار پروتئين محلول اندام هوايي در تيمار SA2mM در ريشه در تيمار SA2+UV-B و كمترين مقدار پروتئين محلول ريشه و اندام هوايي در تيمار UV-B مشاهده شد. تحت تيمار UV-B در مقايسه با گروه كنترل افزايش معني دار در ميزان آنتوسيانين مشاهده شد. بيشترين ميزان آنتوسيانين در گروه تيماريSA1+UV-B و كمترين آن در گروه كنترل مشاهده گرديد. افزايش معني دار در ميزان پرولين ريشه و اندام هوايي از ديگر اثرهاي تابش UV-B بود. بيشترين مقدار پرولين در SA0.5+UV-B و كمترين آن در گروه كنترل مشاهده شد. ميزان بيان ژن LS در مرحله دوم (مرحله بازيابي) نسبت به مرحله اول افزايش يافت.ﻧﺘﯿﺠﻪگيري: نتايج نشان داد كه اشعه UV-Bباعث كاهش معني دار وزن تر و خشك ‌ريشه، تعداد برگ ها و پروتئين محلول و افزايش معني دار ميزان آنتوسيانين و پرولين نسبت به گروه كنترل شد. ميزان بيان ژن LS در مرحله دوم (مرحله بازيابي) نسبت به مرحله اول افزايش يافت. نتايج نشان داد كه تيمار با اسيد ساليسيليك موجب كاهش آسيب ناشي از اعمال اشعه UV-Bدر گياه نعناع فلفلي شد.