بررسي تنوع مورفولوژيكي و فيتوشيميايي ميوه برخي ژنوتيپ‌هاي سنجد عنابي (Elaeagnus angustifolia L. ˊAnabiˊ) منطقه اروميه

سابقه و هدف: سنجد با نام علمي Elaeagnus angustifolia از تيره Elaeagnaceae از گياهان دارويي مهم است. با توجه به اينكه گونه E. angustifolia در شهرستان اروميه براي كشت، بهره برداري و استفاده در صنايع غذايي و دارويي كشور مورد توجه جدي قرار نگرفته است، بنابراين ارزش دارويي ژنوتيپ ها و گونه هاي آن در اين منطقه مشخص نيست. اين تحقيق با هدف بررسي تنوع فيتوشيميايي، آنتي اكسيداني و مورفولوژيكي ژنوتيپ ها در شهرستان اروميه انجام شد.مواد و روش ها: در اين مطالعه ميوه 10 ژنوتيپ سنجد ˊAnabiˊ منطقه اروميه جمع‌آوري شد و تنوع ژنوتيپ‌ها بر اساس صفات طول و وزن ميوه، محتواي فنول كل، فلاونوئيد و اسيد آسكوربيك و فعاليت آنتي‌اكسيداني ارزيابي شدند. رنگ ميوه توسط دستگاه HunterLab اندازه گيري شد. محتواي فنول كل، فلاونوئيد و اسيد آسكوربيك كل با استفاده از فولين سيوكالتيو، كلريد آلومينيوم و 2,6-Dichlorophenolindophenol اندازه گيري گرديد. فعاليت آنتي اكسيداني با استفاده از 2،2-دي فنيل-1-پيكريل هيدرازيل (DPPH) اندازه گيري شد. داده‌ها تجزيه‌ واريانس شدند و مقايسه بين ژنوتيپ‌ها به روش دانكن انجام شد. تجزيه خوشه اي ژنوتيپ ها و همبستگي پيرسون با استفاده از صفات مورفولوژيكي و فيتوشيميايي انجام گرديد.يافته‌ها: نتايج اين تحقيق نشان داد كه بيشترين مقدار طول ميوه مربوط به G2 با 22.43 ميلي متر بود. نتايج اين مطالعه نشان داد كه ژنوتيپ هاي مختلف از نظر صفات مورفولوژيكي مانند وزن ميوه تفاوت معني داري با هم داشتند. در اندازه گيري وزن ميوه، بيشترين وزن ميوه با مقدار 3.18 گرم مربوط به G5 بود. وزن ميوه بيشترين تأثير را بر عملكرد دارد. رنگ يكي از مهمترين خصوصيات مورفولوژيكي ميوه سنجد است. در اندازه گيري رنگ ميوه، بيشترين مقدار * L با مقدار 39.6 مربوط به G2، بيشترين مقدار *a با مقدار 24.7 مربوط به G7 و بيشترين مقدار *b با مقدار 19.2 مربوط به G2 بود. پس از محاسبه كروما، بيشترين مقدار كروما با مقدار 27.94 در G10 مشاهده شد. بيشترين ميزان Hue با 55.36 درصد مربوط به G2 بود. بيشترين مقدار فنول كل، فلاونوئيدها و اسيد آسكوربيك به ترتيب با 33.58 ميلي گرم اسيد گاليك در 100 گرم وزن تر ميوه در ژنوتيپ 10 (G10)، 21.11 ميلي گرم كوئرستين در 100 گرم وزن تر ميوه در ژنوتيپ 10 (G10) و 42.5 ميلي گرم اسيد آسكوربيك در گرم وزن تر ميوه در ژنوتيپ1 (G1) مشاهده شد. همچنين ظرفيت آنتي اكسيداني ميوه با استفاده از DPPH نشان داد كه فعاليت آنتي اكسيداني اين ژنوتيپ ها بين 21.17 تا 33.81 درصد متغير بود. تجزيه خوشه اي داده هاي مورفولوژيكي و فيتوشيميايي نشان داد كه ژنوتيپ هاي مورد بررسي در اين تحقيق در دو گروه جداگانه قرار گرفتند كه از ميان آنها گروه دوم (ژنوتيپ هاي 1، 6، 7، 8، 9 و 10) داراي بيشترين فنول، فلاونوئيد و ويتامين ث و فعاليت آنتي اكسيداني بودند. نتايج همبستگي در بين خصوصيات فيتوشيميايي نشان داد كه فعاليت آنتي‌اكسيداني با ميزان محتواي فنول، فلاونوئيد و اسيد آسكوربيك كل همبستگي مثبت و معني داري داشت.نتيجه گيري: نتايج حاصل از اين پژوهش نشان داد كه ژنوتيپ هاي مختلف سنجد، به ويژه ژنوتيپ هاي موجود در گروه دو داراي مقادير قابل توجهي ظرفيت آنتي اكسيداني و تركيبات فنولي بودند كه مي توانند در صنايع غذايي و دارويي مورد استفاده قرار گيرند. با توجه به نتايج، در بين ژنوتيپ هاي گروه يك، ژنوتيپ (G10) را مي توان به عنوان ژنوتيپ برتر پيشنهاد داد.