بررسي غنا در تلاوت از منظر قرآن و فقه

بررسي تطبيقي و ميان‌ رشته‌‌اي موضوع «غناء» در لغت، قرآن كريم، فقه اسلامي و روايات وارده در خصوص تلاوت كلام‌الله، با هدف تبيين جايگاه و حكم شرعي به‌كار‌‌گيري اين فن در خوانش هنري كلام وحياني‌‌‌، محور اصلي بحث اين مقاله است‌. «غناء» در لغت به معناي مطلق آوا و صدا يا خواندن با صوت زيبا و كشيده با نوعي ترجيع و طرب و يا صداي آوازِ مناسب با مجالس معصيت گفته شده است‌. در قرآن كريم، «غناء» مصاديقي چون: «قول زور»، «شهادت زور»، «لغو»، «استفزاز به صوت شيطان»، «لهو الحديث» و «سمود» دارد كه دستور به اجتناب و اعراض از اين موارد شده است؛ زيرا انحرافات ديني و اخلاقي، انساني را در پي دارد‌. در فقه شيعه ملاك اصلي حرمت غناء، اشتمال آن بر لهو، باطل و طرب‌انگيزي يا تكلّم به امر باطل است و در فقه اهل تسنن، صوت يا آواز اگر ‌‌‌به‌صورتي باشد كه جز احتمال حرمت در آن راه نداشته باشد، حرام يا مكروه و در غير اين صورت مباح دانسته شده است‌. در صورتي كه غناء را به معناي مطلق صدا يا آوا بدانيم، حكم فقهي خاصي بر آن مترتب نيست‌. در روايات اسلامي، تغنّي به قرآن در تلاوت، اگر به معناي قرائت با الحان و اصوات خوش باشد با رعايت اصولي چون تحزين، ترتيل، خشوع و تدبّر در قرآن، مورد توصيه روايات اسلامي است و اگر به معناي استغناء و ملازم‌بودن با قرآن اخذ شود، از بحث غناء خارج خواهد بود‌.