آل ساج

آل ساج در تاريخ به بني ساج، ساجيان و ساجيه شهرت دارند. ابوساج و فرزندانش محمد و يوسف، با توسل به تفوق نظامي و اقتدار سياسيِ سپاه ساجيه، در سركوب شورش‌هاي ضد خلافت، مقرّب خلافت شدند. تبيين و تحليل شكل‌گيري آل ساج در آذربايجان و غرب ايران به عنوان يك حلقۀ مفقوده از مطالعات تاريخ ايران در قرون سوم و چهارم هجري، بيان مسأله پژوهش كنوني مي‌باشد. يافته‌هاي تحقيق حاضر نشانگر آنست كه خاندان ساجيان، بقاي خود را، در اتكاي به اقتدار نظامي خويش و آرامش بخشي آذربايجان مي‌ديدند. سپاه ساجيه به عنوان نيروي آموزش ديدۀ نظامي، توانست بيش از نيم قرن و حتي پس از اضمحلال حاكميت آل ساج بر آذربايجان، موجوديت خويش را در مركز خلافت تداوم بخشند. هدف پژوهش كنوني، بررسي مستند روند مناسبات مبهمِ تاريخي ميان عباسيان و آل ساج، و روشن نمودن مواضع سياسي و چهرۀ سرداران ساجيه در تحولات غرب ايران است. ساجيان در طي اين مدتِ حساس از تاريخ ايران و اسلام، مجادلات درازمدتي نيز با خلافت در عرصۀ سياسي و نظامي در وقايع عديده داشتند. قدرت‌يابي آل ساج در آذربايجان پس از انقراض سلسلۀ وابستگانِ ساجيه در اسروشنه، توسط امير اسماعيل ساماني و قطع اميد از بازگشت به ماوراءالنهر، و شكست از طولونيان در شام و عراق صورت گرفت. روش تحقيق در پژوهش حاضر توصيفي- تحليلي و متكي بر منابع كتابخانه‌اي با رويكردي نقادانۀ براساس آخرين يافته‌هاي پژوهشي است.