نشانه ‌شناسي فرهنگي رمان رهش با تكيه بر رمزگان ‌هاي بارت

رهش آخرين رمان رضا اميرخاني است. او در اين رمان به موضوع توسعه نامتوازن تهران پرداخته است. اين رمان مانند ساير آثار اميرخاني به چاپ‌هاي متعدد رسيد و جايزه ادبي جلال آل احمد را نيز نصيب خود كرد؛ نكته‌اي كه ضرورت نقد و بررسي آن را نشان مي‌دهد. از اين رو، هدف مقاله حاضر اين است كه با استفاده از نظريه رمزگان بارت به تحليل نشانه‌شناختي اين رمان پرداخته شود. براي اين كار ابتدا رمزگان‌هاي پنج‌گانه، با تأكيد بر رمزگان‌هاي معنايي، نمادين و فرهنگي، در واحدهاي خوانش برگزيده تحليل و بررسي مي‌شود. سپس به نقد اين متنِ واسازي‌شده با نگاهي به مفهوم ايدئولوژي پرداخته مي‌شود تا به حقيقت مادي پنهان در متن دست يازيم. نتايج حاصل از اين بررسي نشان مي‌دهد كه روش بارت، در صورتي كه با خوانشي فرامتني همراه شود قادر است پرتوي بر زواياي پنهان و تاريك متن بيفكند. براي مثال، تقابلي تكرارشونده در رمان حول مضامين طبيعت/شهر، پاكي/آلودگي و سنت/تجدد از همان سطرهاي نخستين رمان شكل مي‌گيرد و تا پايان ادامه مي‌يابد و تقويت مي‌شود. تقابلي كه بديهي و طبيعي انگاشته مي‌شود و ترديد در آن روا نيست. نيز معلوم شد كه راوي داستان با ايجاد تقابل‌هاي كاذب ميان شخصيت‌هاي سياه و سفيد، سعي در پوشاندن بخشي از واقعيت و گاهي واژگونه نشان دادن آن دارد. ويژگي‌هايي كه رهش را تبديل به متني ايدئولوژيك مي‌كند.