صداقت از منظر غزالي

صداقت يكي از فضايل مهم اخلاقي است كه هدف اين نوشتار تبيين ماهيت و حكم اخلاقي آن از منظر غزالي است. صداقت در كلام غزالي در دو معناي عام و خاص بكار رفته است. صداقت در معناي عام، شامل شش معنا و به تعبيري، شش نوع است: راستگوئي، اخلاص، راسخ بودن در عزم و اراده، وفاي به عهد و عزم، تطابق ظاهر و باطن و ايمان واقعي داشتن كه به نظر مي‌رسد اين شش معنا را بتوان به دو معنا بازگرداند: يكي التزام به واقع و حقيقت است و ديگري راسخ بودن در عزم و اراده است. صداقت در معناي خاص، راستگوئي است. غزالي حكم اولي راستگوئي را وجوب و دروغگوئي را حرمت ذكر مي‌كند، ولي در شرايطي كه از راستگوئي محذوري بزرگتر از محذور دروغگوئي پيش آيد، دروغگوئي را جايز مي‌شمارد. وي بر اساس عقل و روايات، دروغگوئي را در برخي موارد مانند: نجات جان انسان، دفع ضرر آبرويي و مالي، براي اصلاح بين مردم، در شرايط جنگ و دروغگوئي به زوجه را جايز مي‌شمارد. قبح دروغ از نر غزالي اعتباري و به‌خاطر ضررهاي ناشي از آن است. وي توريه را راهي براي گريز از دروغ گفتن در شرايط اضطرار بيان مي‌كند، ولي گفتنش را در غيرموارد ضروري جايز نمي‌شمارد.