مسئله شهروندي در ايران امروز با تأكيد بر نظريه شهروندي ‌گفتگويي هابرماس

مسئلۀ شهروندي از مسائل مناقشه‌برانگيز انديشۀ ‌سياسي و موضوعي چالش‌برانگيز در عرصۀ سياسي ايران معاصر است و رويكردهاي متعارضي درباره آن وجود دارد. اين تعارض به اختلاف بنيادين در مباني باز مي‌گردد و از‌اين‌رو حل آن دشوار مي‌نمايد. در جهان مدرن نيز با وجود اجماع نسبي بر سر برخي مباني، همچنان مسئله شهروندي موضوع مناقشه و جدال است. اختلاف و تعارض بين دو رويكرد ليبرال و جمهوري‌گرا به شهروندي را مي‌توان وجهي از اين چالش دانست. در اين راستا، هابرماس كوشيده است با طرح نظريه شهروندي ‌گفتگويي، گامي در حل اين مناقشه بردارد. پرسش اصلي اين است كه با توجه به رويكردهاي متعارض به مقوله شهروندي در ايران امروز، چگونه مي‌توان در پرتو نگاه هابرماسي به شهروندي ارتباطي، به برون‌رفتي از مسئله شهروندي دست يافت؟ در اين نوشتار، با روش توصيفي-تحليلي اين ادعا تقويت شده است كه شهرونديِ‌گفتگويي مي‌تواند بر پايۀ مؤلفه‌هاي مؤثر بر ايدۀ شهروندي در ايران (سنّت، مدرنيته، دين ناسيوناليسم)، مسئله شهروندي در ايران امروز را كه در تعارض بين رويكردهاي شهروندي محافظه‌كار و تجددگرا شكل گرفته است، با رويكرد شهروندي اصلاحي مرتفع كند؛ همچنين دسته‌بندي متفاوتي از مسئله شهروندي در ايران امروز با الهام از آراي هابرماس ارائه شده و نقش قانون در پيوند رويكردهاي متعارض شهروندي بررسي شده است.