پهنه بندي فضايي كشت گندم و جو در اراضي كشاورزي در معرض بحران آب مورد مطالعه: ناحيه سنتي لنجانات اصفهان

فعاليت هاي كشاورزي به عنوان يكي از محورهاي اساسي رشد و توسعه و جزئي از فرايند توسعه روستايي، تضمين كننده حيات اقتصادي بسياري از روستاهاي كشور بوده كه در سال هاي اخير تحت تاثير بحران كم آبي و محدوديت هاي ساير منابع توليد قرار گرفته و پايداري و حيات سكونتگاه هاي روستايي را با چالش هاي جدي مواجه ساخته است. در همين راستا ساماندهي الگوي كشت يا تدوين الگوي كشت بهينه يك امر ضروري در جهت نيل به اهداف توسعه پايدار كشاورزي و روستايي ايران به شمار مي رود. براي نيل به اين هدف بايد كشت محصولات كشاورزي متناسب با ظرفيت ها و قابليت هاي منابع توليدي به خصوص منابع آبي و در راستاي توازن بخشي به فضا باشد. بنابراين تعيين توزيع فضايي مناسب اراضي براي كشت انواع محصولات، از پايه هاي اصلي اجراي طرح هاي تدوين الگوي كشت بهينه مي باشد. بر همين اساس، در اين پژوهش با استفاده از روش هاي تصميم گيري چند معياره، به تهيه نقشه هاي تناسب محصولات عمده كشاورزي در 10 كيلومتري دو طرف حاشيه رودخانه زاينده رود در ناحيه سنتي لنجانات كه درمعرض بحران فزاينده آب قرار گرفته اند، پرداخته شد. بدين ترتيب، ابتدا نيازهاي زراعي- بوم شناختي دو محصول عمده ناحيه (گندم و جو) تعيين گرديد و براي هر گياه زراعي، نقشه هاي معيار با استفاده از نرم افزار ArcGIS طبقه بندي شدند. لايه هاي رقومي با اختصاص وزن به دست آمده از روش تحليل سلسله مراتبي و با استفاده از روش وزن دهي جمعي ساده روي هم گذاري و تلفيق شدند و در نهايت كار پتانسيل سنجي و پهنه بندي اراضي در چهار طبقه از نا مناسب تا خيلي مناسب براي كشت گندم و جو انجام شد. نتايج حاصل از نقشه ميزان تناسب اراضي نشان داد كه مجموعا 90/6 درصد و 91/4 درصد از اراضي كشاورزي محدوده به ترتيب براي كشت گندم و جو بسيار مناسب و نسبتاً مناسب است. مناطق شمالي و شرقي محدوده، واقع در شهرستان فلاورجان و بخش شمالي شهرستان مباركه، مناسب ترين مناطق براي كشت گندم و جو هستند و هر چه از سمت شمال و شرق به طرف غرب محدوده پيش مي رويم، از ميزان استعداد مناطق كشت گندم و جو كاسته مي شود. بافت نامناسب خاك، عمق كم خاك، شيب بالا و زهكشي پايين از مهم ترين عوامل محدودكننده كشت گندم و جو در اين مناطق هستند. همچنين، نتايج اين مطالعه نشان داد كه پهنه بندي مناسب اراضي (با هدف تناسب اراضي با الگو كشت) مي تواند با بهينه سازي ساختار فضايي كشت محصولات زراعي، زمينه را براي توازن بخشي فضايي فراهم سازد.