هفت ‌قاپي، گونه‌ي ادبي نو يافته و شكل‌ هاي مختلف آن

انواع ادبي اگرچه در دامن چند گونه‌ برجسته مانند حماسي، غنايي و تعليمي جمع مي‌شوند، هريك تقسيمات جزئي ‌تر و گونه ‌هاي ظريف و دلپذيري دارند كه اين دانش ادبي را جذّاب مي‌كند. همين فراواني گونه‌ها، گاه به فراموشي و ناشناختگي برخي از انواع ادبي انجاميده است. يكي از اين ‌گونه‌ها «هفت‌قاپي» و شكل‌هاي مختلف آن است كه اينك در اين مقاله به معرفي و تشريح نمونه‌هاي گوناگون آن پرداخته‌ايم. اين مقاله كه بر بنيان تحليلي ـ توصيفي و منبع‌پژوهي مستقيم استوار است، سرانجام دوازده گونه از اين نوع ادبي را شناسايي و معرفي كرده است. نتايج نشان مي‌دهد كه شكل‌هاي مختلفي از «چهارقاپي» تا «دوازده قدم» در اين نوع ادبي وجود دارد و قاپي چراغ از ميان شكل‌هاي آن، برجستگي نماياني دارد و قالب مدّنظر شاعران قاپي‌سرا، بيش از هر قالب ديگر، مسمّط مُخمّس بوده است. «قاپي‌سرايي» يكي از انواع كاربردي شعر فارسي به شمار مي‌آيد. كاربردي‌ترين وجه آن براي تشرف به محضر پير يا امامزاده‌اي محترم بوده است. به‌گونه‌اي كه ما در اين تحقيق دريافتيم شاه‌چراغ يك اصطلاح احترام‌آميز صوفيه است، نه يك نامگذاري عاميانه.چكيدهانواع ادبي اگرچه در دامن چندگونه‌ي برجسته نظير حماسي، غنايي و تعليمي جمع مي‌شوند، هر يك داراي تقسيمات جزء‌تر و گونه‌هاي ظريف و دلپذيري هستند كه اين دانش ادبي را جذّاب مي‌كند. همين فراواني گونه‌ها، گاه به فراموشي و ناشناختگي برخي از انواع ادبي انجاميده است. يكي از اين‌گونه‌ها «هفت‌قاپي» و شكل‌هاي مختلف آن است كه اينك در اين مقاله به معرفي و تشريح نمونه هاي گوناگون آن پرداخته‌ايم. اين مقاله كه بر بنيان تحليلي – توصيفي و منبع‌پژوهي مستقيم استوار است، در نهايت دوازده گونه از اين نوع ادبي را شناسايي و معرفي كرده است. نتايج نشان مي‌دهد كه شكل‌هاي مختلفي از چهارقاپي تا دوازده قدم در اين نوع ادبي وجود دارد و قاپي چراغ از ميان شكل‌هاي آن برجستگي نماياني دارد و قالب موردنظر شاعران قاپي‌سرا، بيش از هر قالب ديگر، مسمّط مُخمّس بوده است. «قاپي سرايي» يكي از انواع كاربردي شعر فارسي به‌ شمار مي‌آيد. كاربردي ترين وجه آن براي تشرف به محضر پير يا امام زاده اي محترم بوده است. به گونه اي كه ما در اين تحقيق دريافتيم شاه چراغ يك اصطلاح احترام آميز صوفيه است، نه يك نامگذاري عاميانه.