بازپژوهي ديدگاه‌ هاي سه ‌گانه فقها در ماهيت عقد نكاح و تأثير ديدگاه‌ ها در مسائل باب نكاح

يكي از موضوعات مهم در بحث نكاح، ماهيت عقد نكاح است. سه ديدگاه معروف بين فقهاي اماميه و حتي حقوق‌دانان در خصوص ماهيت نكاح، ارائه گرديده است. برخي از فقها ماهيت عقد نكاح را «معاوضي» مي‌دانند. در مقابل، عده‌اي قائل به غيرمعاوضي بودنِ عقد نكاح هستند. بزرگاني مانند ناييني، عقد نكاح را عقد «شبه‌ معاوضي» مي‌دانند. برخي از حقوق‌دانان عقد نكاح را عقد مشاركت ‌مي‌دانند. نگارنده نكاح را «عقد خاص» مي‌داند. به نظر مي‌رسد اختلاف‌نظرها ريشه در تشخيص جنبه‌هاي عقد نكاح، يعني جنبه قراردادي و جنبه عبادي و اخلاقي دارد. هدف پژوهش حاضر بررسي ديدگاه‌هاي سه‌گانه فقها درباره ماهيت عقد نكاح است. در همين راستا، پس از بررسي مباني ديدگاه‌هاي مذكور، تأثير اين ديدگاه‌ها در برخي از مسائل باب نكاح از قبيل نكاح معاطاتي، حق حبس زوجه و شرط خيار فسخ نكاح، با روش كتابخانه‌اي و به روش توصيفي‌ـ‌تحليلي، بررسي شده است. مهم‌ترين نتايج تحقيق عبارت‌اند از: نكاح، عقد معاوضي نيست و «عقد خاص» است؛ قائلين به معاوضي بودن نكاح، احكام عقود معاوضي را بر اكثر مسائل باب نكاح از قبيل نكاح معاطاتي و اسباب انحلال عقد، جاري نمي‌كنند. تشريع حق حبس زوجه متأثّر از ديدگاه مشهور فقهاي اماميه در خصوص ماهيت نكاح مبني بر معاوضي بودن آن است.