تپه قزانچي، سكونتگاهي از اوايل نوسنگي تا عصر مفرغ در دشت كرمانشاه

دانسته‌هاي موجود از محوطه‌هاي اوايل نوسنگي و فرآيند نوسنگي‌شدن در شرق هلال حاصلخيزي باوجود بازنگري در كاوش‌هاي گذشته هم‌چنان با پرسش‌هاي زيادي مواجه است. محوطۀ قزانچي در شمال‌غرب كرمانشاه و در ارتفاع 1323 متري بالاتر از سطح دريا، كنار رودخانۀ رازآور، به‌دليل وجود نهشته‌هاي متوالي دورۀ نوسنگي انتخاب شد. از اهداف مهم اين پروژه، مستندسازي دقيق يافته‌هاي زيست‌باستان‌شناختي براي روشن ساختن ويژگي‌هاي فرهنگ مادي جوامع اوليۀ نوسنگي، الگوهاي سكونتي، معيشت و زيست‌محيط پيرامون محوطه بود. فرضيۀ وجود استقرارهاي نوسنگي بدون‌سفال در اين بخش از زاگرس با توجه به محوطه‌‌‌هايي مانند گنج‌دره و شيخي‌آباد نيازمند بررسي در تپه قزانچي بود. هم‌چنين آسيب‌هاي زيادي كه بر اثر فعاليت كشاورزي در ۵۰ سال گذشته به تپه وارد شده سبب ايجاد ديواره‌اي به‌طول حدود 100 متر از توالي فرهنگي هولوسن و پديدارشدن نهشته‌هاي باستاني بر ضرورت انجام عمليات كاوش و نجات‌بخشي و مطالعۀ اين محوطه مي‌افزود. تپه قزانچي در زمستان 1397 با هدف شناسايي دقيق توالي دوره‌اي و تعيين عرصه و حريم گمانه‌زني و كاوش شد و وسعت عرصۀ محوطه حدود دو هكتار تخمين زده مي‌شود. عمليات لايه‌نگاري در برش ديوارۀ شمالي در سه ترانشه انجام شد. در نتيجۀ لايه‌نگاري و گاهنگاري نسبي و مطلق معلوم شد كه لايه‌هاي فوقاني محوطه به دورۀ مفرغ مياني و مس‌وسنگ جديد و لايه‌هاي تحتاني به دورۀ نوسنگي بي‌سفال تعلق دارد. نتايج بررسي‌هاي باستان‌گياه‌شناسي، باستان‌جانورشناسي، ريزريخت‌شناسي خاك و ديرين اقليم‌شناسي، نشان از وجود محيط مرطوب پيرامون محوطه طي دورۀ هولوسن دارند. تپه قزانچي طي دورۀ مفرغ مياني با مراحل فوقاني چقاماران و مرحلۀ سوم گودين‌تپه و در دورۀ مس‌وسنگ با چقاماران و مراحل ميانه و متأخر سياه‌بيد و مرحلۀ نهم گودين‌تپه در منطقۀ زاگرس‌مركزي هم‌زمان بوده است. در دورۀ نوسنگي بي‌سفال نيز با محوطه‌هايي نظير: شيخي‌آباد، چياسبزشرقي، كلك اسدمراد و چغاگلان، تقريباً هم‌زمان بوده و جزو نخستين سكونتگاه‌هاي اوايل هولوسن در شرق هلال حاصلخيزي محسوب مي‌شود.