آگاهي ‌هايي نو دربارۀ منبر سنگي قلعه ‌سنگِ سيرجان بر پايۀ نتايج كاوش باستان ‌شناسي و مطالعۀ فني اثر

شهر قديم سيرجان از سدۀ پنجم تا نهم هجري ‌قمري در قلعه‌ سنگ در جنوب ‌شرقي سيرجانِ امروزي شكل ‌گرفت. يكي از شاخص ‌ترين آثار آن، پلكان سنگيِ كتيبه‌داري است كه دربارۀ شكل‌گيري و كاركرد آن فرضيات مختلفي ازجمله: ارتباط با يك سكوي آتش -مشابه نمونه‌هاي پاسارگاد- يا منبري از يك مسجدِ دورۀ آل‌مظفر مطرح شده است. در كاوش باستان‌شناسي قلعه‌سنگ در سال 1394ه‍.ش.، اطلاعاتي جديد دربارۀ پلكان سنگي به‌دست آمد كه در ارزيابي فرضيات قبلي اهميت دارد. پژوهش حاضر بر پايۀ اين پرسش نگارش يافته كه، روند شكل‌گيري و تغييرات پلكان سنگي قلعه‌سنگ چگونه بوده و اين اثر، چه كاركردهايي داشته است؟ بر اين‌اساس، هدف از پژوهش، تبيين روند شكل‌گيري و كاركردهاي اين پلكان سنگي است. بخشي از داده‌ها، حاصل كاوش پيرامون اين اثر و بخش ديگر، بر پايۀ منابع تاريخي است و پژوهش به روش توصيفي- تحليلي صورت گرفته است. نتايج نشان مي‌دهد اين اثر از ابتدا و قبل از سال 789ه‍.ق. فرم پلكاني نداشته و همسانيِ آن با پلكان سنگي پاسارگاد منتفي است. در جمادي‌الاولي 789هـ.ق. كتيبه‌اي در پنج كادر افقي و يك كادر عمودي بر آن ايجاد شده و پس از آن، پلّه‌هايي روي آن تراشيده شده است؛ هم‌چنين در كاوش پيرامون اين اثر، شواهدي از مسجد شناسايي نشد. به‌نظر مي‌رسد اين مكان و دامنۀ شمالي قلعه‌سنگ، خارج از دروازۀ اصلي كهن‌دژ شهر بوده و پلكان سنگي در مسير ورود به دروازه و كهن‌دژ قرار داشته است و پس از افول شهر، مكان استقرار پلكان سنگي به يك كارگاه سنگ‌تراشي تبديل شده است. كاربرد اوليۀ اين اثر را مي‌توان يادبودي براي «سلطان احمد آل‌مظفر» يا نماد قدرت و مشروعيت او در آخرين سال‌هاي رونق شهر دانست. پس از آن، تغيير كاربري اين اثر به منبر در دستور كار قرار گرفته، اما نيمه ‌كاره رها شده است.