كاربست فتوگرامتري عكس ‌هاي تاريخي در مستند نگاري بناهاي تخريب ‌شده (نمونۀ مورد مطالعه: عمارت تاريخي سعديه)

عكس‌ها در برخي موارد تنها اسناد برجاي ‌مانده از ميراث معماري ايران هستند كه مي‌توانند سندي ارزشمند و بي‌همتا در بازخواني بناهاي تخريب ‌شده باشند. در بيشتر اوقات از معكوس كردن فرآيند رسم پرسپكتيو (شيوۀ گرافيكي) براي بازيابي اسناد معماري از اين عكس‌ها استفاده شده است كه روشي پيچيده و زمان‌بر است و به‌دليل ناديده گرفتن اعوجاج‌هاي لنز و اِشكالات تصويري ناشي از بازتوليد عكس‌ها در رسانه‌هاي مختلف، خطاهايي دربر دارند. هدف پژوهش كنوني، تدوين و كاربستِ عمليِ روشي است كه براساس آن بتوان با استفاده از فتوگرامتريِ تك‌عكسِ تصحيح‌شده و مبتني‌بر قيود شكلي بناهاي ايراني به تصحيح عكس‌هاي غيرمتريك از آثار معماري پرداخت؛ بنابراين، پرسش‌ پژوهش چنين طرح شده است كه، فرآيند عملي در بازخواني متريك ازطريق فتوگرامتري‌ تك‌عكس در عكس‌هاي تاريخي چگونه است؟ چالش‌ها، خطاها و راه‌هاي دستيابي به نتايج معتبر در آثار معماري ايران به چه نحوي است؟ و در عمل چگونه مي‌توان با استفاده از اين فرآيند در فتوگرامتري عمارت سعديه به‌عنوان نمونۀ موردي به اطلاعات معماري قابل استناد و معتبر دست يافت؟ روش پژوهش، كيفي و مبتني‌بر موردپژوهي است. نتايج پژوهش، نموداري كاربردي شامل «پيش‌فرآيند»، «توجيه» و «ارزيابي و تحليل» است كه براي كار بر روي عكس‌هاي تاريخي غيرمتريك انطباق لازم را يافته‌ است. دقت كارِ تصحيح عكس‌هاي تاريخي، به‌ويژه از آثار تخريب‌شدۀ معماري ايران و خطاهاي احتمالي در فرآيند تصحيح در سه بخش شامل خطاهاي «رقومي‌سازي»، «انتخاب نقاط مرجع» و «تخمين و محاسبۀ اندازه‌هاي مرجع» دسته‌بندي و تشريح شدند. اين خطاها مي‌توانند با استفاده از «تكرار فرآيند با استفاده از روش‌هاي تخمين گوناگون»، بهره‌گيري از «داده‌هاي موازي در ساير عكس‌هاي موجود» و استفاده از «ميانگين به‌عنوان روشي براي يافتن بيشترين دقت در اندازه‌هاي مرجع» در شرايط پيچيده به كمترين ميزان خود برسند. نتايج كار برروي عكس‌هاي موجود از عمارت تاريخي سعديه به‌عنوان نمونۀ عمليِ مطالعه، كارايي و صحت فرآيند را نشان مي‌دهد.