اثر برخي باكتري‌ها و قارچ‌هاي ميكوريزي دارسانه‌اي بر بيماري بوته‌ميري ريزوكتونيايي و ويژگي‌هاي رويشي لوبيا

دانه‌هاي لوبيا (Phaseolus vulgaris) از مواد غذايي مهم در سراسر جهان محسوب مي‌شوند. قارچ Rhizoctonia solani عامل بوته‌ميري گياه لوبيا و از مهم‌ترين بيمارگرهاي خاك‌زاد در بيشتر مناطق كشت اين گياه در سراسر جهان است و نقش مهمي در كاهش عملكرد و كيفيت محصول دارد. كنترل زيستي راهكاري اميدبخش، مؤثر و پايدار براي مديريت بيماري‌هاي قارچي خاك‌زاد است. در اين پژوهش اثر ۱۴ سويه باكتريايي از جنس‌ها و گونه‌هاي مختلف بر رشد ميسليومي قارچ R. solani با آزمون كشت متقابل و توليد تركيبات فرار در آزمايشگاه بررسي گرديد. بر اساس دو آزمون هاله بازدارندگي و توانايي توليد تركيبات فرار بازدارنده رشد، چهار سويه باكتريايي شامل Bacillus subtilis BS (B.s)، Bacillus velezensis JPS19 (B.vel)، Azotobacter vinelandii RUA1 (Azoto) و Alcaligenes faecalis 1624 (Alca) انتخاب شدند و اثر كاربرد جداگانه و دوگانه آن‌ها با دو گونه قارچ ميكوريزي دارسانه‌اي  شامل Funneliformis mosseae  و Glomus claroideum  بر مهار بوته‌ميري ناشي از R. solani و ويژگي‌هاي رويشي لوبيا در حضور بيمارگر در قالب طرح كاملاً تصادفي با ۱۶ تيمار و ۵ تكرار در گلخانه بررسي گرديد. بسياري از تيمارها، شدت بيماري را به‌طور معني‌داري نسبت به شاهد بيمار كاهش دادند و سبب افزايش وزنِ تر و وزنِ خشك اندام‌هاي هوايي، وزنِ تر ريشه و وزنِ خشك ريشه گرديدند. تيمارهاي F.moss، B.s، Alca و Azoto سبب افزايش معني‌دار طول ريشه و تيمارهاي Alca و B.s و B.vel+G.cla و Alca+G.cla سبب افزايش طول اندام هوايي نيز گرديدند. از نظر اثر روي بيماري، سويه B.s بهترين تيمار بود كه شاخص بيماري را 36٫۵ درصد كاهش داد و در مجموع بيشترين اثر را در بهبود ويژگي‌هاي رويشي گياه نشان داد. با وجود اين كه سويه‌هاي باكتريايي و ميكوريزي در بسياري تيمارهاي دوگانه سازگاري نشان دادند، فقط تيمار دوگانه G.cla+B.vel، نسبت به كاربرد جداگانه هر يك از عوامل، اثر افزايشي بر وزنِ تر و طول اندام هوايي نشان داد. ديگر تيمارهاي دوگانه، اثر افزايشي و يا هم‌افزايي در كاهش بيماري و بهبود رشد گياه نداشتند. حتي در برخي تيمارهاي دوگانه از نظر كاهش بيماري و بهبود رشد گياه اثر ضعيف‌تري نسبت به تيمارهاي منفردشان ديده شد. در ميان تيمارهاي مختلف، Alca+G.cla و Alca+ F.moss بيشترين و B.s+G.cla كمترين ميزان كلنيزاسيون ميكوريزي را نشان دادند. اثر باكتري‌ها بر كلنيزاسيون ميكوريزي ريشه، بسته به سويه باكتريايي و ميكوريزي مورد استفاده، افزاينده، كاهنده يا فاقد اثر بود. در بسياري از موارد، بين ميزان كلنيزاسيون ميكوريزي ريشه و مهار بيماري نيز رابطه مستقيمي ديده نشد. با توجه به نتايج حاصل مي‌توان گفت استفاده از تركيب عوامل كنترل زيستي نسبت به كاربرد جداگانه هر يك از اين عوامل هميشه كارآمدتر نبوده و نتايج حاصل، با توجه به سويه يا گونه باكتريايي و ميكوريزي تركيب‌شونده، متفاوت است.