مقايسه اثربخشي فعال‌سازي رفتاري و آموزش تلقيح استرس بر اجتناب تجربه‌اي و تنظيم هيجان نوجوانان داراي اختلال اضطراب اجتماعي

مقدمه: يكي از چالش‌هاي رواني و مختل‌كننده روابط اجتماعي، در دوره نوجواني، اختلال اضطراب اجتماعي است كه مي‌تواند آسيب‌هاي همه‌جانبه‌اي براي فرد داشته باشد. هدف پژوهش حاضر تعيين اثربخشي فعال سازي رفتاري و آموزش تلقيح استرس بر اجتناب تجربه‌اي و تنظيم هيجان نوجوانان داراي اختلال اضطراب اجتماعي بود. روش كار: روش پژوهش، نيمه‌تجربي با طرح پيش‌آزمون پس‌آزمون پيگيري با گروه كنترل بود. جامعه آماري پژوهش شامل همه دانش‌آموزان 15 تا 18 ساله داراي اختلال اضطراب اجتماعي ناحيه 2 آموزش‌وپرورش اصفهان در سال تحصيلي 1400 و 1401 بود. بدين منظور به شيوه نمونه‌گيري تصادفي خوشه‌اي چندمرحله‌اي، از بين دبيرستان‌هاي پسرانه اصفهان تعداد 600 دانش‌آموز با اجراي پرسشنامه اضطراب اجتماعي نوجوانان پاكلك (۲۰۰۴) مورد غربالگري قرار گرفتند كه از اين ميان تعداد ۶۰ نفر داراي اضطراب بالاي 93 بودند و به صورت تصادفي در دو گروه‌ آزمايشي و يك گروه كنترل جايدهي شدند. افراد گروه‌هاي آزمايشي به صورت موازي و همزمان در جلسات فعال سازي رفتاري (10 جلسه) و آموزش تلقيح استرس (9 جلسه) شركت كردند؛ اما براي گروه كنترل، مداخله‌‌‌‌اي صورت نگرفت. ابزار اندازه‌گيري شامل پرسشنامه‌هاي پذيرش و كنش باند و همكاران (۲۰۱۱) و راهبردهاي تنظيم هيجاني گراس و جان (200۳) بودند. در تجزيه و تحليل داده‌ها نيز، آزمون تحليل واريانس با اندازه‌گيري‌هاي مكرر و آزمون تصحيح بنفروني به‌كار گرفته شد. براي تحليل داده‌ها از نرم افزار SPSS 26 استفاده شد. يافته‌ها: نتايج نشان داد، درمان فعال سازي رفتاري بر اجتناب تجربه‌اي از روش ديگر براي نوجوانان 15 تا 18 ساله داراي اختلال اضطراب اجتماعي اثربخشي نيرومندتري دارد و اثرات مداخله در طول زمان ثابت باقي مي‌ماند (p 0.01). هم‌چنين در مقايسه نتايج تاثيرات دو روش فعال سازي رفتاري و آموزش تلقيح استرس بر بهبود تنظيم هيجان در نوجوانان تفاوت معناداري يافت نشد (p 0.01). نتيجه‌گيري: نتايج اين پژوهش از تاثير مداخلات آموزشي فعال‌سازي رفتاري و آموزش تلقيح استرس بر اجتناب تجربه‌اي و تنظيم هيجان در نوجوانان داراي اضطراب اجتماعي حمايت مي‌كند.