گرگان از منظر ميراث و آيين

حضور مردم در فضاهاي شهري با هدف «بودن در فضا» يكي از مؤلفه‌هاي سرزندگي فضاهاي شهري است كه منجر به ارتقاي سطح روابط اجتماعي، افزايش امنيت، ايجاد حس تعلق به مكان با امكان افزايش وقوع خاطرۀ فردي و جمعي و كاهش جرم و جنايت در شهر مي‌شود. فضاهاي آييني از ديرباز نقش مهمي در شكل‌دهي به منظر شهرها داشته‌اند و از قوي‌ترين تجربه‌هاي فضاهاي جمعي و يكي از علل اصلي شكل‌گيري شهرها بوده‌اند. امروزه مؤلفه‌هاي كالبدي شهرهاي سنتي، حتي در صورت بقا، فاقد پويايي و حضورپذيري هستند و فعاليت آنها تنها محدود به مناسبات خاص اجتماعي و مذهبي شده است. در بازديد ميداني دو روزه از بافت سنتي گرگان آنچه بيش از همه نظر مخاطب را به خود جلب مي‌كند، تعدد تكايا، حسينيه‌ها و مساجدي است كه به لحاظ قرارگيري در هستۀ مركزي محلات، واشدگاه‌هايي با پتانسيل‌هاي اجتماعي، مذهبي و اقتصادي بالا هستند كه در گذشته تجلي‌گاه فرهنگ، دين، حيات اجتماعي بوده و به طور كلي هويت اجتماعي مردم گرگان را شكل داده‌اند. حال آنكه به واسطۀ تغيير سبك زندگي، نيازهاي مردم و الگوي شهرسازي مدرن، اين عرصه‌ها به هسته‌هايي خاموش در قلب بافت سنتي و ارزشمند گرگان تبديل شده‌اند. از اين‌رو در اين مقاله سعي شده با استفاده از روش توصيف و تحليل كيفي به بررسي مناظر ميراثي و آييني شهر گرگان در متون و منايع قديمي و جديد بپردازيم و علل تعدد مساجد و تكايا در اين شهر را از ميان اين متون و بازديد ميداني شهر واكاوي كنيم.