تحليل ساختار بازار صادراتي عسل طبيعي ايران و اولويت‌بندي كشورهاي هدف بر اساس شاخص‌هاي جذابيت بازار

در ايران، با توجه به نياز كم زنبورداري به سرمايه و همچنين، وجود مراتع طبيعي فراوان با گونه‌هاي گياهي شهدزا و گرده‌زا، اين فعاليت بسيار اهميت دارد. از ديرباز، عسل به‏ عنوان يكي از پرمصرف‌ترين فرآورده‌هاي غذايي شناخته شده است كه به ‏خاطر خواص دارويي بي‌نظير آن، گسترده‌ترين داروي طب سنتي در كشور به ‏شمار مي‌آيد. از اين  ‏رو، هدف تحقيق حاضر بررسي عملكرد صادراتي عسل ايران و اولويت‌بندي بازارهاي هدف آن بود. بدين منظور، ابتدا محاسبه مزيت نسبي صادرات عسل با استفاده از شاخص‌هاي مزيت نسبي آشكارشده و مزيت نسبي آشكارشده متقارن طي سال‌هاي 97-1380 صورت گرفت و با استفاده از شاخص هرفيندال- هيرشمن، ساختار بازار صادراتي عسل ايران مشخص شد؛ سپس، براي اولويت‌بندي بازار‌هاي بالفعل صادراتي عسل، از روش تاكسونومي عددي استفاده شد. نتايج نشان داد كه مزيت نسبي عسل در سال‌هاي مورد مطالعه با نوسان همراه بوده و مخاطره (ريسك) رقابتي براي صادركنندگان عسل ايران نسبت به رقبا بالاتر بوده است؛ همچنين، طي دوره مورد مطالعه، تا سال 1387، بازار صادراتي عسل جهان داراي ساختار انحصار چندجانبه بوده و از سال 1388 تا 1397، ساختار انحصار چندجانبه باز داشته و ساختار بازار صادراتي عسل ايران و نيز ساختار بازار وارداتي عسل جهان در طول اين دوره از نوع انحصار چندجانبه بوده است. با توجه به شاخص‌هاي مورد بررسي، نتايج پژوهش نشان داد كه بازارهاي عربستان، عراق، امارات و مالزي بهترين بازار‌ها براي عسل ايران به‏ شمار مي‌روند. بنابراين، با توجه به كشورهاي هدف معرفي ‏شده بر اساس نتايج اولويت ‏بندي، شايسته است كه ضمن توجه به بخش خصوصي و حمايت از حضور فعال آن در اين كشورها، بازار صادراتي از تمركز بر چند بازار محدود و سنتي خارج شده، انحصار در خريد بازارهاي هدف به‏ سوي تنوع‏ بخشي در اين بازارها سوق داده شود.