ريشه‌هاي سكولار و ظرفيت‌هاي پساسكولار انديشه توماسِ آكوئيني

نسبت عقل و ايمان، پرسش‌ حياتي كه حوزه انديشه را همواره به خود مشغول داشته است، بعدي اجتماعي دارد. توماس آكوئيني، از جمله شاخص‌ترين طرف‌هاي اين بحث، ضمن تأثيرگذاري گسترده در سير تاريخ انديشه، مي‌تواند الهام‌بخشِ جامعه‌ي مدرني دانسته شود كه متوليان آن قصد داشتند، در مراتبِ سكولارسازي، پاي دخيل بودن آموزۀ قدسي را از عرصۀ عمومي بزدايند. با اين حال، نظرگاه‌هاي جامعه امروز نه مقتضي حذف دين از بستر اجتماع، بلكه جذب و دريافت روشن آن در عرصه‌ي عمومي و تلاش بر حفظِ مشاركتِ باورمندانِ اعضاء خويش، به شرطِ تعاملِ عقلاني است. در همين راستا، الهيات سياسي متأخر، در نظر به نواقص عقل مدرنِ سكولار، با انكار «وضع طبيعي محض» چندوچون نوع هم‌ارزي امرِ طبيعي و فراطبيعي را جستجو مي‌كند. از اين‌رو، انديشه توماس، كه به‌زعم برخي، محركي در شكل‌گيري جامعۀ به ظاهر سكولار بود، ادعايي كه در مقابل خود مستنداتِ دعويِ خوانشِ درون ديني شديدا مسيحي را دارد، از نظرگاهي ديگر، مي‌تواند نقش ويژه‌اي در شكل‌گيري انديشۀ جامعۀ پساسكولار داشته باشد. در اين مقاله ضمن بررسي دست‌مايه‌هاي انديشۀ توماس در شكل‌گيري جامعه‌ي سكولار، با مرور چند خوانش و مناقشه، در سايه اشارات متفكريني نظير ميلبنك و هابرماس، تأملاتي بر ظرفيت‌هاي موضع او براي جامعه‌ي پساسكولار خواهيم داشت.