بررسي و تحليل مضامين ‌(موتيف ‌ها) در لالايي ‌هاي آذري

لالايي ‌ها يكي از شاخه‌هاي ادبيات عامه و اولين نغمه‌هايي هستند كه از حيث پرداختن به مسائل كودكان در زيرمجموعه ادبيات كودك گنجانده مي‌شوند. با آنكه سرايندگان اوليۀ لالايي‌ها گمنام هستند، امّا سادگي زبان و كاربردي بودن لالايي‌ها در ميان مردم، يكي از رازهاي ماندگاري اين اشعار زيباست. مضمون لالايي‌هاي اقوام مختلف، بازتاب افكار و تأملات دروني، دغدغه‌هاي سياسي، اجتماعي و فرهنگي و مذهبي مردمان آن جامعه است كه بررسي اين مضامين ما را با عواطف و افكار فردي و جمعي آن اقوام و شرايط اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي آن جامعه بيشتر آشنا مي‌كند. پژوهش حاضر به شيوه  توصيفي ـ تحليلي 120 مورد از لالايي‌هاي رايج آذري را كه در قالب باياتي سروده شده است، مورد بررسي قرار مي‌دهد تا ضمن شناساندن اين لالايي‌ها، تأملات دروني، احساسات فردي و اجتماعي، انديشه‌هاي ديني، شرايط اجتماعي و فرهنگي مادران آن روزگار را نيز به تصوير بكشد. در اين جستار، لالايي‌ها براساس مضمون به پنج دسته: مضامين ديني و مذهبي، طبيعت، آرزوهاي مادرانه، درون‌مايه‌هاي فرهنگي، سياسي و اجتماعي، خانواده و خويشاوندان تقسيم مي‌شوند؛ كه مضمون طبيعت با 42 مورد و آرزوهاي مادرانه با 28 مورد، بيشترين بسامد را در بين اين مضامين دارند. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه اين مضمون‌ها دورنمايي از جهان‌بيني گويندگان لالايي‌ها، ديدگاه خاص آن‌ها به زندگي و انسان و آشكاركننده ويژگي‌هاي شخصيتي و حساسيت‌هاي سرايندگان آن‌ها هستند كه شناخت و تحليل اين مضامين، باعث درك درست مختصات اصلي و زواياي پنهان مفاهيم لالايي ‌ها مي‌شود.