تبارشناسي خط‌نگاره‌هاي جنبش سقاخانه

بيان مسئله: هرچند بيش از نيم قرن از ظهور جنبش سقاخانه در هنر نوگراي ايران مي‌گذرد، ولي هنوز به‌عنوان شاخص نوسنت‌گرايي موجب بحث و اختلاف‌نظر در محافل هنري است. هنرمندان جنبش سقاخانه از نقوش آئيني و نمادهاي هنر عاميانه و ميراث هنري گذشته و به‌طور اخص نشانگان ديداري خوشنويسي اصيل ايراني و جنبه‌هاي فرماليستي حروف الفبا بهره گرفته‌اند. مسئله‌اي كه در اين پژوهش مورد توجه است؛ جريان‌شناسي، سير تكامل تاريخي و نيز تحليل زبان بصري آثار تحت‌تأثير خوشنويسي سنتي هنرمندان سقاخانه است.هدف: مطالعه‌ تطبيقي آثار هنرمندان شاخص جنبش سقاخانه متأثر از خوشنويسي سنتي و آثار قدما در روندي تاريخي (از دوره‌ قاجار تا نيمه‌ دهه‌ پنجاه شمسي) از منظر سبك و روش اجرا و توجه به ارزش هاي بصري خط هدف اين پژوهش است.روش پژوهش: براي دستيابي به نتيجه‌ مطلوب از روش تحليلي-تاريخي استفاده شده است. جمع‌آوري اطلاعات، تصاوير و مستندات و راستي آزمايي اصالت آثار هنرمندان سقاخانه و نيز آثار قدما از طريق مراجعه به منابعي چون موزه‌ها و مجموعه‌هاي خصوصي و نيز چند وبگاه رسمي انجام شده است. جامعه‌ آماري مورد مطالعه هنرمندان خوشنويس دوره قاجار و هنرمندان جنبش سقاخانه در حوزه هنرهاي تجسمي است.يافته‌ها: برخي از هنرمندان شاخص و سردمداران جنبش سقاخانه ضمن مطالعه‌ بصري عناصر خوشنويسي سنتي و روش نگارش خط (به‌طور اخص قطعات خوشنويسي قدما در عصر قاجار) به آفرينش آثاري ملهم از اين شيوه‌هاي نوشتاري پرداخته‌اند. اين فرآيند با رويكردي فرم‌گرايانه و در تقابل با مأموريت سنتي خط صورت گرفته و نشانه‌هايي بارز از انتزاع در اين آثار مشهود است. آثار اين گروه از هنرمندان در عين دارا بودن هويتي مستقل به‌‌نوعي امتداد تجربيات خوشنويسان عهد قاجار تلقي مي‌شود. عبور از سنت به مدرنيته در روند خلق خط‌نگاره‌هاي جنبش سقاخانه تحولي مهم در تاريخ هنر نوگراي ايران به‌شمار مي‌رود.