اثر كشت برخي گياهان علوفه اي سازگار با شرايط ديم، بر كاهش رواناب، رسوب و پايداري خاك دانه ها

مقدمه و هدف امروزه در راستاي مبارزه با مشكل فرسايش خاك، استفاده از روش‌هاي جديد به جاي روش‌هاي سنتي براي شناخت صحيح‌تر و انجام برنامه‌ريزي‌هاي مناسب تر ضروري است. ارزان ترين و مناسب ترين راه حفاظت خاك، استفاده از پوشش گياهي است. ازاين‌رو با توجه به هزينه‌هاي بسيار و اثرهاي زيان‌آور زيست محيطي روش هاي سازه‌اي (مكانيكي) در مقايسه با روش هاي زيستي حفاظت خاك، اين پژوهش با هدف بررسي كاشت دو رقم ماشك علوفه اي به‌عنوان راهكار زيستي، اقتصادي و دوستدار محيط‌زيست و تأثير آنها بر كاهش رواناب، رسوب و بهبود خصوصيت‌هاي خاك انجام شد.مواد و روش‌هااين بررسي با استفاده از كرت‌هاي آزمايشي استاندارد با ابعاد 1/8×22 متر و شيب 9% انجام شد، به طوري‌كه جمعاَ نه كرت آزمايشي شامل سه تيمار و سه تكرار در قالب طرح بلوك هاي كامل تصادفي نصب و اجرا شد. سه تيمار بررسي‌شده در اين آزمايش شامل ماشك مراغه، ماشك گلشن و گندم بومي منطقه (تيمار شاهد) بود كه كاشت بذر رقم‌هاي ماشك بررسي‌شده هم زمان با كشت گندم در پاييز براي مدت دو سال متوالي 1399 و 1400 انجام شد. سرانجام، ميانگين داده هاي به دست آمده‌ي رواناب و رسوب و پايداري خاك دانه ها مقايسه و تجزيه و تحليل آماري شد.نتايج و بحثگياهان علوفه اي بررسي‌شده به‌طور كلي بر كاهش رواناب و رسوب خروجي از كرت هاي آزمايشي اثر قابل توجهي داشتند كه اين يافته نشان‌دهنده‌ي اهميت و نقش مهم استفاده از اين گياهان در راستاي اهداف حفاظت خاك و آب است. در منطقه‌ي بررسي‌شده به‌طور خاص ماشك علوفه اي مراغه در كاهش رواناب و رسوب عملكرد عالي داشت، ازاين‌رو در اين منطقه كاشت اين گياه به‌منظور حفاظت خاك و آب در مقايسه با ديگر گياهان بررسي‌شده، در اولويت است. در تيمارهاي بررسي‌شده پايداري خاكدانه ها نيز براي دوره‌ي آزمايش تغيير معني داري نشان نداد. بنابراين براي مدت دو سال، پايداري خاك دانه ها تغيير نمي‌كند و براي مشاهده‌ي تغيير در اين ويژگي خاك نياز به مدت زمان بيشتري است.نتايج اين پژوهش اثر قابل توجه كاربرد گياهان علوفه اي، به ويژه ماشك هاي علوفه اي مراغه و گلشن را بر كاهش رواناب و رسوب در راستاي اهداف حفاظت خاك و آب بيش از پيش آشكار ساخت. در راستاي حفاظت خاك و آب و كمك به معيشت ساكنين هر منطقه استفاده از گياهان علوفه اي ديم با خصوصيت‌هاي گياهي مناسب (مانند ساختار ريشه‌اي و ساقه‌ي قوي و متراكم و نيز سطح پوشش مناسب) و سازگار با شرايط اقليمي توصيه مي‌شود. همچنين انجام آبياري اوليه و آبياري در مرحله‌هاي مهم رشد گياه علوفه اي ديم استفاده‌شده در شرايط خشك‌سالي و كم بارش توصيه مي شود. انجام پژوهش‌هايي با هدف بررسي تاًثير شدت بارندگي، اندازه‌ي بارندگي، رطوبت خاك، بافت خاك و خصوصيت‌هاي شيميايي خاك بر كارايي گياهان علوفه اي ديم در حفاظت آب و خاك پيشهاد مي‌شود. همچنين بررسي رابطه‌ي بين اقليم‌هاي گوناگون، ريخت‌شناسي و آب شناسي سراب و كارايي گياهان علوفه اي ديم در راستي‌آزمايي كيفي و كمي رواناب نيز پيشنهاد مي شود.