معرفي گونه‌هاي مرتعي مناسب در رويشگاه‌هاي مختلف در زمين‌هاي مارني با شكل‌هاي مختلف فرسايش در شهرستان سميرم

مقدمه و هدف زمين‌هاي مارني در مناطق خشك و بياباني نسبت به فرسايش بسيار حساس است و از جمله منابع مهم توليد رسوب به شمار مي‌روند. پژوهش‌ها نشان داده‌است كه ارتباطي بين ويژگي‌هاي خاك شناسي مارن‌ها و شكل‌هاي مختلف فرسايش وجود دارد. در برخي از رخنمون‌هاي مارني، گونه‌هاي مرتعي ويژه‌اي به‌طور چشم‌گيري رشد و نمو يافته‌اند كه سبب مهاركردن فرسايش و پايداري خاك مي‌شود. براي درك بهتر وضعيت اين زيست‌بوم‌ها، اين پژوهش با هدف شناسايي گونه‌هاي گياهي استقراريافته و بررسي ارتباط بين ويژگي هاي فيزيكي و شيميايي مارن‌هاي منطقه سميرم در سه نوع فرسايش سطحي، شياري و آبراهه‌اي انجام شد. مواد و روش‌ها منطقه سميرم از جمله مناطق مارني است كه در طرح طبقه‌بندي و تعيين شاخص‌هاي فرسايش‌پذيري مارن‌هاي استان اصفهان، براي انجام اين پژوهش انتخاب شد. براي ارزيابي وضعيت فرسايش در سه شكل فرسايش سطحي، شياري و آبراهه‌اي در واحدهاي يكسان مارني و مناطق فاقد پوشش، فرم BLM تكميل شد. در مرحله‌ي بعد در واحدهاي يكسان مارني با سه نوع فرسايش، سه نمونه خاك از عمق 20 - 0 سانتي‌متر در سه تكرار برداشت شد. ويژگي‌هاي فيزيكي و شيميايي خاك شامل بافت، EC، N، P، K، SAR، OC، CEC، CaSO4 ، pH،T.N.V  و CaCO3 اندازه‌گيري شد. براي بررسي پوشش‌ گياهي در منطقه‌ي پژوهش پس از تهيه‌ي فهرست گونه‌هاي گياهي منطقه، ويژگي‌هاي پوشش‌ گياهي شامل درصد تاج‌پوشش و تراكم به تفكيك گونه‌هاي گياهي و همچنين درصد سنگريزه و لاشبرگ اندازه‌گيري و يادداشت شد. تجزيه ‌و تحليل آماري داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SAS در قالب طرح كاملاً تصادفي انجام شد. مقايسه ميانگين‌هاي ويژگي‌هاي فيزيكي و شيميايي‌ خاك بر پايه‌ي آزمون LSD انجام شد. تحليل همبستگي بين ويژگي‌هاي خاك و پوشش ‌گياهي نيز به‌وسيله‌ي نرم‌افزار آماري R انجام شد. نتايج و بحث نتايج نشان داد فرسايش‌پذيري زمين‌هاي مارني با پوشش ‌گياهي در مقايسه با مناطق فاقد پوشش‌ گياهي وضعيت بهتري داشت. خاك تثبيت‌شده در عرصه فرسايش آبراهه‌اي، نيتروژن، فسفر و موادآلي بيشتري داشت و در مقايسه با دو نوع فرسايش ديگر، پوشش‌ گياهي نيز بهتر بود. نتايج همبستگي بين ويژگي هاي فيزيكي و شيميايي خاك و پوشش‌ گياهي نشان داد كه عامل تاج‌پوشش‌ گياهي با 95% گچ و 86% شن همبستگي داشت. گونه‌ي گياهي غالب در فرسايش سطحي، گونه‌يDc.  Astragallus cephalantus، در فرسايش شياري، گونه‌ي Cousinia cylindracea Bioss. و در فرسايش آبراهه‌اي گونه‌يMelderis.  Elumus gentry به‌ترتيب 34/2، 33/3 و 22/05% بيشترين تركيب تراكم و تاج‌پوشش‌ گياهي را در منطقه داشتند. شكل رويشي پهن برگان علفي در هر سه نوع فرسايش بيشترين درصد تراكم و تاج‌پوشش را داشتند. نتيجه گيري و پيشنهادها نتايج اين پژوهش در راستاي استقرار گونه‌هاي مناسب در آبرفت‌هاي مارني با شرايط اقليمي مشابه مي‌تواند به‌عنوان دستاوردي نوين براي جلوگيري از فرسايش خاك مدنظر قرار گيرد.