شبيه‌سازي ميزان رواناب و رسوب با استفاده از مدل SWAT در حوضه آبخيز سد گاوشان

فرسايش آبي يك تهديد جهاني براي محيط‌زيست به شمار مي‌رود كه آثار سوئي بر كيفيت خاك و آب دارد. مدل‌هاي فرسايش خاك ابزار مناسبي براي شبيه‌سازي فرسايش خاك، شناسايي نواحي مستعد فرسايش و نيز ارزيابي برنامه‌هاي عمليات حفاظت خاك مي‌باشند. در اين مطالعه از ابزار ارزيابي خاك و آب (SWAT) براي شبيه‌سازي رواناب و رسوب در حوضة آبخيز سد گاوشان در غرب ايران استفاده شد. بدين منظور از داده‌هاي اقليمي بدست آمده از يك دورة زماني 11 ساله، از اول ژانوية 2005 تا آخر دسامبر 2015، از ايستگاه‌هاي باوله، روانسر، سنقر، قروه، سنندج، كرمانشاه، كنگاور و كامياران استفاده شد. همچنين دو روش متفاوت براي برآورد پارامترهاي مدل بكار گرفته شدند. در روش مستقيم، كه يك روش دترمينستيك (قطعي) بود، پارامترهاي مدل بطور مستقل از نقشه‌هاي رقومي ارتفاع (DEM)، خاك، كاربري اراضي و نيز داده‌هاي اقليمي برآورد شدند؛ در حاليكه در روش معكوس، كه يك روش استوكاستيك (تصادفي) بود، مدل با استفاده از پارامترهاي حساس آن به كمك روش SUFI-2 در نرم‌افزار SWAT-CUP واسنجي گرديد. كارايي مدل در روش مستقيم با استفاده از ضرايب تبيين (R2) و نش- ساتكليف (NS) و در روش معكوس با استفاده از P فاكتور و R فاكتور ارزيابي شدند. نتايج بدست آمده نشان داد كه در روش مستقيم، بر اساس داده‌هاي ماهانه (2013-2008)، كارايي مدل براي رواناب رضايت‌بخش (0.66=R2؛ 0.63=NS) و براي رسوب نسبتاً خوب (0.42=R2؛ 0.3=NS) بود. با اينحال، هنگامي‌كه اين داده‌ها در مقياس ماهانه (ميانگين روزهاي هر ماه) ميانگين‌گيري شدند، نتايج پيش‌بيني مدل براي رواناب (0.94=R2؛ 0.83=NS) و رسوب (0.61=R2؛ 0.53=NS) بهبود يافت. همچنين واسنجي پارامترهاي مدل كارايي مدل را براي رواناب ( 0.6 R فاكتور) و رسوب ( 0.4 R فاكتور) افزايش داد. نتايج بدست آمده نشان مي‌دهند كه مدل SWAT از قابليت مطلوبي براي تصميم‌گيري در مديريت حوضة آبخيز سد گاوشان برخوردار است.R فاكتور) و رسوب ( 0.4R فاكتور) افزايش داد. نتايج بدست آمده نشان مي‌دهند كه مدل SWAT از قابليت مطلوبي براي تصميم‌گيري در مديريت حوضة آبخيز سد گاوشان برخوردار است.