بررسي فناوري ساخت سفال‌هاي نوسنگي محوطۀ هرمنگان استان فارس

سفال از فراوان ترين يافته هاي باستان شناسي است كه از دوران نوسنگي به بعد در اكثر محوطه ها باستاني يافت مي شود. شناخت اين محصول به درك بهتر جامعۀ توليدكنندۀ آن و هم چنين سطح فناوري و پيچيدگي هاي اجتماعي مردمان آن زمان كمك مي كند. محوطۀ هرمنگان، استقرارگاه نوسنگي در شمال شرق استان فارس است كه با كاوش در آن، سفال هايي هم زمان با دورۀ موشكي و سازه اي حرارت ديده كه احتمالاً مربوط به پخت سفال ها بوده است، به دست آمد. مطالعات آزمايشگاهي برروي سفال هاي اين محوطه با هدف پاسخ گويي به پرسش هايي هم چون: نحوۀ توليد سفال هاي دورۀ موشكي، شناخت و دسته بندي خاك رس به كاررفته، مواد خام پركنندۀ خاك رس، سطح پيشرفت و آگاهي سفال گر از توليد محصول نهايي و هم چنين تعيين محل توليد، انجام شد. پس از دسته بندي سفال ها براساس ويژگي هاي ظاهري، تعداد ۳۶ قطعه براي انجام مطالعات پتروگرافي و ۱۸ قطعه از آن ها براي آناليز مرحلۀ XRD و آناليز عنصري XRF انتخاب شدند. درنتيجۀ اين آزمايش ها مشخص شد كه سفالگران اين محوطه از سه نوع خاك رس براي ساخت سفال ها استفاده مي كردند. احتمالاً فقط از كاه به عنوان آميزه استفاده شده و دماي پخت سفال ها اكثراً زير 800 درجۀ سانتي گراد بوده است. با توجه به فناوري ابتدايي كوره كه جزو كوره هاي اوليۀ روباز محسوب مي شود، دماي آن قابل كنترل نبوده و پخت تحت شرايط اكسيداسيون انجام مي گرفته است؛ هم چنين با توجه به مطالعات زمين شناسي و مقايسۀ سفال ها با يك ديگر چنين به نظر مي رسد كه سفال هاي مزبور محلي باشند؛ از اين رو با اين كه براي ساخت سفال ها از سه نوع خاك متفاوت استفاده شده است، محصول نهايي توليدشده شبيه به هم است و تفاوت بارزي در ظاهر اين سفال ها ديده نمي شود.