مطالعات آزمايشگاهي برروي مواد و رنگ‌دانه‌هاي به‌كاررفته در كتيبه و ديوارنگاره‌هاي بقعۀ قدمگاه نيشابور

بقعۀ قدمگاه در مركز بخش زبرخان در 24 كيلومتري شــرق نيشــابور، در مسير جادۀ نيشابور- مشهد قرار دارد كه با توجه به منابع تاريخي ساخت آن، در اوايل قـرن ۱۱ه.ق. (قرن 17م.) شروع و در دوره هاي مختلف ادامه يافته است. در تزئينات معماري اين بنا آن چه بيش از همه حائز اهميت است، كاشي كاري، گچ بري و ديوارنگاره هاست. با توجه به اين كه اين بنا در دوره هاي مختلف ساخته شده است و اصل بنا به دورۀ صفويه برمي گردد، مشخص نيست نقاشي ها هم زمان با ساخت بنا در دورۀ صفويه نقاشي شده يا در دوره هاي بعدي به بنا افزوده شده اند؟ براي پاسخ به اين پرسش بايد رنگ دانه ها شناسايي شوند. در اين پژوهش مواد و رنگ هاي به كاررفته در كتيبه و ديوارنگاره هاي بقعۀ قدمگاه نيشابور با روش هاي دستگاهي آناليز شدند. در اين پژوهش از روش هاي دستگاهي SEM-EDX1، FTIR2، PLM3، XRD3 و طيف سنجي ميكرورامان براي شناسايي عنصري و تركيبي مواد تشكيل دهندۀ رنگ هاي به كاررفته در كتيبه و ديوارنگاره ها استفاده شده است. نتايج نشان دادند رنگ آبي و طلايي كتيبه، به ترتيب لاجورد مصنوعي و آلياژ مس و روي (پودر برنج) بود. رنگ آبي به كاررفته در ديوارنگاره ها نيز لاجورد مصنوعي است با اين تفاوت كه برروي يك لايۀ قرمز اُخرا قرار گرفته است. رنگ سبز مس فتالوسيانين است كه شروع استفاده از اين رنگ دانه به دهۀ 1940م. برمي گردد. بررسي رنگ قرمز نارنجي وجود مخلوط سرنج و آهن اكسيد يا اُخرا را نشان داد. رنگ هاي قرمز و قهوه اي براساس نتايج آناليز عنصري به ترتيب آهن اكسيد و آمبر كه مخلوط آهن اكسيد و مقدار كمي منگنز اكسيد بودند. در زيرسازي همۀ رنگ ها از گچ استفاده شده است. با توجه به تاريخچۀ كاربرد رنگ دانه هاي به كاررفته در اين بنا، اين تزئينات نمي تواند متعلق به دورۀ صفوي باشد و وجود لاجورد مصنوعي و پودر برنج ثابت مي كند اين ديوارنگاره ها در دورۀ قاجار افزوده شده است. با توجه به تاريخچۀ كاربرد مس فتالوسيانين، اين رنگ به احتمال زياد در دوره هاي معاصر مرمت شده و از رنگ دانه هاي اصلي بنا نيستند.