براي جنگ يا براي پرستيژ؟ بررسي سرتيرهاي استخواني زيويه

محوطۀ زيويه در مقام يكي از محوطه هاي كليدي عصر آهن شمال غرب ايران (مربوط به دورۀ پادشاهي ماناها-مادها) با تنوعي از اشياي موزهاي شهرتي جهاني و فهرست بلندبالايي از انتشارات دارد. بخش عمدۀ اين فهرست را تك نگاري هايي تشكيل مي دهند كه براساس يك يا چند شئ محدود از يك مجموعه دور از بافت نوشته شده است. مقالاتي كه به صورت جامع يافته هاي منسوب به زيويه و حاصل از كاوش علمي را با هم دربرگيرند، كمشمارند؛ با اين حال مقالات زيادي درمورد يافته هاي زيويه منتشر شده است، اما هنوز گروه هايي از مواد فرهنگي آن كم شناخته باقيمانده اند و به قدر كفايت به آنها پرداخته نشده است، از آنجمله مي توان به سرتيرهاي استخواني زيويه اشاره كرد كه پاره اي از آنها از كاوش هاي علمي و بخشي از آنها از طريق مجموعه هاي خصوصي و عتيقه جويان راه خود را به موزه هاي جهان باز كرده است. اين موزه ها عبارتنداز: متروپوليتن، لوور، موزه ملي ايران و موزۀ باستان شناسي سنندج. در اين نوشتار به معرفي و دسته بندي 51 عدد از اين سرتيرها پرداخته مي شود. تعدادي از اين سرتيرها پيشتر به عنوان عاج ثبت شده بودند. پژوهش كنوني نشان داد كه جنس همۀ آنها استخوان است. گرچه به دليل فعاليتهايي كه روي آنها انجام شده بود، تشخيص نوع استخوان در اكثر آنها ممكن نشد. از نكات ديگر بررسي شده در پژوهش حاضر، اين است كه با توجه به جنس استخواني سرتيرها، آيا از آنها براي جنگ استفاده شده اند يا براي پرستيژ و حضور نمادين در مراسم هاي تشريفاتي؟ نمونه هاي آزمايش شده از ساير محوطه ها نشان داده است كه استخوان به قدر كافي سخت هست كه در صورت پرتاب با كمان بتواند به بدن شكار يا انسان نفوذ كند و امروزه كاربردي بودن آنها امري مسجل است و هنوز درميان برخي قبايل از آنها استفاده مي شود.