كلاهخود‌هاي دستاري از دورۀ ايلخانان تا عهد صفوي

كلاه خود دستاري، گونه اي از كلاه خودهاي جنگي دوران اسلامي است كه به دليل تزئينات ويژه اي كه آن را شبيه به دستار مي كرده و همچنين نمايان بودن كلاه خود از زير عمامۀ جنگجويان به اين نام معروف شده است. براساس مستندات متعددي كه تاكنون باقي مانده مي توان گفت كه استفاده از كلاه خودهاي دستاري بهصورت تقريبي از اوايل قرن چهاردهم تا اواخر قرن شانزدهم ميلادي در گسترۀ وسيعي از سرزمين هاي اسلامي رواج داشته كه از اين ميان مي توان به دولت هاي ايلخاني، آلجلاير، آلاينجو، آل مظفر، تيموريان، تركمانان و صفويان نيز اشاره كرد كه در طول قرون فوق در ايران حكومت مي كردند. باوجود اين گسترۀ وسيع و مدت طولاني كه اين سبك از كلاه خود موردتوجه و استفاده قرار داشته، تاكنون تنها دو سبك تركماني و عثماني، به دليل وجود نمونه هاي متعدد باقيمانده، به صورت كامل مورد مطالعه و بررسي قرار گرفته و ساير نمونه ها و مستندات برجاي مانده از سده هاي فوق، يا موردتوجه نبوده و يا به طوركلي فارغ از دايرۀ كلاه خودهاي دستاري مورد ارزيابي و دسته بندي قرار گرفته اند. اين پژوهش قصد دارد تا با اتكاء به مستندات باقي مانده، ازجمله مجموعۀ كلاه خودها و همچنين نگاره هاي مصور شده در طول قرون فوق به مطالعه و بررسي كلاه خودهاي دستاري بپردازد. هدف از انجام اين پژوهش مطالعۀ ساختار هندسي كلاه خودهاي دستاري در طول سده هاي ذكر شده است تا به كمك آن بتوان به شناسايي ساختار شكلي و تفاوتهاي سبكي در طراحي و ساخت اين كلاه خودها پي برد. نتايج اين پژوهش گوياي آن است كه تحولات در ساخت كلاه خودهاي دستاري در طول سده هاي چهارده تا شانزده ميلادي در ايران منجر به ارائه چهار سبك مختلف در طراحي و ساخت كلاه خودهاي دستاري شده كه به ترتيب عبارتند از: سبك مغولي، سبك تيموري، سبك تركماني و سبك قزلباشي.