سپرهاي دورۀ مفرغ پاياني از مجموعۀ فلزي بازگير، جلگۀ گرگان

تپه بازگير يكي از محوطه هاي باستاني مهم در شناخت دورۀ مفرغ پاياني در حوزۀ شمال شرق ايران به حساب مي آيد. از اين مكان باستاني، مجموعه اي فلزي به تعداد 759 قلم با وزن تقريبي بيش از دو تُن از جنس مس پايه از دورۀ مفرغ و در بستر باستان شناختي شناسايي شد كه از نظر شكل و حجم در نوع خود ويژه است. اين مجموعه در سال 1379ه .ش. به صورت اتفاقي كشف شد و در سال 1389 با مجوز پژوهشكدۀ باستان شناسي پژوهشگاه ميراث فرهنگي و گردشگري مورد كاوش نجات بخشي قرار گرفت. اين مجموعه در زمان خود به صورت هدفمند در زير يك كف مسكوني دورۀ مفرغ پاياني و در بستر خاك بكر جاسازي شده بود. آثار به دست آمده در شكل و كاركرد داراي تنوع بوده و شامل ابزار: كشاورزي، خانگي، رزمي و تشريفاتي و يا اشياي شانزا هستند. هر يك از گونه ها در بستر برجا در كنار يكديگر قرار داشته و داراي چيدمان منظم بودند. در اين ميان، سه عدد سپر شناسايي شد كه كنار يكديگر و زير تغارهايي با لولۀ ناوداني شكل، در حدفاصل اشياي ديگر با كاركرد خانگي، رزمي و تشريفاتي و روي خنجرها، تبرتيشه ها، دوشاخ ها و ميلۀ سنگي جاي داشتند. سپرها از نظر شكل تا حدودي مشابه يكديگرند و تفاوت اندكي در تعداد مزغل و تسمه دارند. تاكنون اين نوع سپرها از ديگر محوطه هاي باستاني همزمان و پس از آن گزارش نشده است. براساس مطالعات انجام شده، اين سپرها تاكنون كهن ترين سپرهاي مكشوف از ايران به حساب مي آيند. با كمك آزمايش هاي XRD و XRF و به منظور شناسايي، تجزيه و تحليل عناصر و آناليز شيميايي برروي يكي از سپرها و ساير اشياي مجموعه مشخص شد كه جنس آلياژ آن مس پايه بوده و به روش ريخته گري و سپس چكش كاري سرد ساخته شده است.