بررسي خانقاه‌هاي شهر كرج‌ ابودلف براساس اسناد تاريخي و شواهد باستان‌شناسي

شهر كرج‌ابودلف يكي از مهم‌ترين شهرهاي دوران اسلامي است كه در سده‌هاي اوليۀ اين دوره شكل‌گرفت و در قرون مياني به شكوفايي رسيد. شناخت از اين شهر تا سه دهۀ گذشته صرفاً به اشارات متون تاريخي مربوط مي‌شد. حال با انجام بررسي‌هاي ميداني باستان‌شناسي و مطالعۀ اسناد تاريخي مي‌توان به شناخت بيشتري از موقعيت مكاني شهر يادشده و آثار و بقاياي به‌جاي‌مانده از آن دست‌يافت. يكي از مهم‌ترين آثار قابل ‌مطالعۀ كرج ابودلف، خانقاه‌ها است. خانقاه‌ها به‌عنوان مراكزي براي آموزش مباني دين و اصول طريقت، از قرن چهارم هجري‌قمري در بلاد اسلام شكل گرفته و به بسط تصوف پرداختند. در اين‌ميان، شهر كرج‌ابودلف داراي چند خانقاه بوده كه هدف اين نوشتار بررسي آن‌ها با بهره‌گيري از بررسي باستان‌شناسي و مداقه در اسناد و متون تاريخي است. پرسش‌هاي تحقيق عبارتنداز: 1. اسناد مكتوب و شواهد تاريخي، چه زماني را براي شكل‌گيري و توسعۀ خانقاه‌ها در شهر كرج‌ابودلف پيشنهاد مي‌كنند؟ 2. نقش اسناد و شواهد باستان‌شناسي مرتبط با خانقاه‌ها در انطباق مكان كرج با شهر آستانه چيست؟ 3. خانقاه‌هاي شهر كرج چه جايگاهي در ساختار فضايي شهر كرج داشته‌اند؟ روش پژوهش در اين جستار، تاريخي و با رويكرد توصيفي-تحليلي است و شيوۀ گردآوري اطلاعات، ميداني و كتابخانه‌اي است. تاكنون پژوهشي مستقل درباب خانقاه‌هاي شهر كرج صورت نگرفته است و براساس مطالعۀ اسناد موجود و بررسي‌هاي باستان‌شناسي، سواي از انطباق موقعيت شهر فعلي آستانه با شهر كرج‌ابودلف مي‌توان بيان‌داشت كه خانقاه‌هاي شهر كرج در سده‌هاي مياني دوران اسلامي به‌عنوان بخشي از ساختار فضايي شهر مذكور شكل گرفته و پيوند‌هاي كاركردي خود را پس از زوال كرج با بقايا يا ديگر آثار معماري شهر حفظ كرده‌اند.