از پيشارمان تا رمان: تأثير فرم‌هاي غير رمان بر پيدايش رمان پاورقي فارسي در مطبوعات ايران از آغاز تا 1300 خورشيدي

پيدايش رمان در ايران، كه سنت ادبي كلاسيك نظم‌بنيادِ نيرومندي دارد، مسئله‌اي است كه بررسي سازوكار آن از ديدگاه‌هاي گوناگون نيازمند بررسي است. با توجه به همزماني تقريبي پيدايش رمان فارسي و پيدايش رمان پاورقي فارسي در كشورمان، به نظر مي‌رسد بحث دربارۀ عوامل پيدايش رمان پاورقي فارسي در روشن كردن ابعاد ديگري از عوامل پيدايش رمان فارسي مؤثر باشد. پرسش اصلي ما در اين مقاله اين است كه تأثير فرم‌هاي غيررمانِ منتشرشده در مطبوعات ايران از آغاز تا 1300 خورشيدي در پيدايش رمان فارسي چگونه بوده است. با پذيرش نظريۀ چندنظامي بالايي و با استفاده از نظريۀ رئاليسم صوريِ وات، شش مؤلفۀ اصلي رمان رئاليستي، شامل پيرنگ، توصيف رئاليستي، شخصيت، زمان، مكان و زبان در پاورقي‌هاي مورد نظر (بيشترين انواع پاورقي غيررمان، شامل پاورقي تاريخي، سفرنامه، شرح حال و علمي) مورد بررسي قرار گرفت. با توجه به وجود اين مؤلفه‌ها در پاورقي‌هاي يادشده، مي‌توان نتيجه گرفت كه هر يك از انواع پاورقي‌هاي مورد بحث، از جهت دارابودن مؤلفه‌هاي رئاليستي، در پيدايش رمان فارسي مؤثر بوده‌اند و مي‌توان آن‌ها را به زنجيرۀ پيدايش اين ژانر در ايران افزود.