فاطمه سياح و ادبيات تطبيقي در ايران، تأملي ديگر

گلبن اولين  كسي است كه آثار پراكندۀ فاطمۀ سيّاح را به توصيۀ سميعي گردآوري و چاپ كرد. او در اين كتاب سيّاح را بنيان‌گذار ادبيات تطبيقي ايران ‌ناميد. اين جستار بر آن است تا ابطال اين باور را ثابت كند. نويسنده در عين‌آن‌كه نوآوري‌هاي اين بانوي فرزانه در حوزۀ مطالعات ادبي را مي‌ستايد بر اين باور است كه گلبن به اشتباه و از سَرِ ناآشنايي با اصول بديهي ادبيات تطبيقي چنين جايگاهي را براي سيّاح قائل شده است. اين جستار بر اساس موازين ادبيات تطبيقي به تحليل گفتمان آكادميك و محتواي مقاله‌هاي سيّاح پرداخته و نشان مي‌دهد كه هيچ يك از نوشته‌هايش به معناي علمي در چهارچوب نظري و روش تحقيق ادبيات تطبيقي نمي‌گنجد. سيّاح نه در اين حوزۀ  تحصيلات آكادميك و نه ادعاي تطبيق‌گري داشته است. او حتي با نام‌آوران ادبيات تطبيقي روسي و فرانسوي معاصر خود مانند وسِلُفسكي و ژيرمُنسكي هم آشنا نبوده و به پيچيدگي‌هاي اين حوزه اِشراف نداشته است. مهم آن است كه كاربردِ چنين اصطلاحات غيرِمستند و دلبخواهانه و برخي كژفهمي‌هاي ديگر به مرور زمان به گفتمان غالبي تبديل شده كه پيامدهاي منفي در گسترۀ ادبيات تطبيقي ايران داشته است بدين معنا كه هركارناآزموده‌اي بدون تحصيلات و پژوهش آكادميكِ معتبر سَرِخود وارد حوزۀ تطبيقگرايي شده و در نتيجه آن را به كج‌راهه كشانده است. بر همين اساس است كه پس از گذشت بيش از هفتاد  سال، علي‌رغم غنا و تنوع سرشار ادبيات فارسي، در اثر پندارهاي كج‌ومعوج هنوز ادبيات تطبيقي در فضاي آكادميك ايران به جايگاه قابل قبولي در سطح بين‌المللي و در شأن فرهنگ ايراني دست نيافته است.