تحليل فنولوژي و توليد خالص اكولوژيك زوفا (Hyssopus officinalis) با استفاده از مدل AEZ در شرايط نيمه‌گرمسيري جنوب استان كرمان

كمّي سازي رشد و نمو در گياهان ابزاري مهم جهت بهينه كردن عمليات زراعي و توسعه كشت و توليد گياهان دارويي است. اين پژوهش به‌منظور بررسي امكان پيش بيني تاريخ كاشت بهينه زوفا (Hyssopus officinalis) با استفاده از مدل AEZ انجام شد. پايگاه داده‌هاي ورودي مدل از داده‌هاي آب‌وهوا (تابش خورشيدي، دماي كمينه، دماي بيشينه و بارندگي)، داده‌هاي گياه (مراحل و عملكرد زيست‌توده) و داده‌هاي خاك (ويژگي‌هاي فيزيكي و شيميايي خاك) ايجاد شد. آزمايش در مزرعه به‌صورت اسپيت پلات در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در سال زراعي 97-1396 اجرا شد. عامل اصلي سطوح مختلف كود نيتروژن شامل صفر، 50، 100 و 150 كيلوگرم در هكتار و عامل فرعي تاريخ‌‌هاي مختلف كاشت به‌فاصله 30 روزه از 25 مهرماه تا 25 اسفندماه در نظر گرفته شد، داده هاي اين آزمايش براي واسنجي مدل و داده‌هاي دو سال آزمايش هاي تاريخ كاشت‌ در دوره 1395-97 براي ارزيابي مدل استفاده شد. نتايج ارزيابي مدل نشان داد مقدار ريشه ميانگين مربعات خطاي نرمال شده (RMSEn) زيست‌توده پيش بيني شده 10.81 درصد بود، مقدار شاخص كارايي (E)، مقدار شاخص سازگاري (D) مدل، مقدار شاخص جرم باقي‌مانده (CRM) ، ضريب تبيين (R2) براي سال اول به‌ترتيب 0.999، 0.98 ، 0.66 و 98 درصد بود، مقدار RMSEn، (E)، (D) و (CRM) در سال دوم به‌ترتيب برابر با 5.96، 0.999، 0.98 و 0.0454 و 0.98 درصد مشاهده شد. نتايج بيانگر تطابق خوب مقادير شبيه‌سازي شده و واقعي بوده و مدل با دقت بالايي زيست‌توده را شبيه‌سازي نموده است. نتايج حاصل از تحليل دوره اي تاريخ كاشت و توليد زيست‌توده خالص با استفاده از مدل AEZ در ايستگاه‌هاي هواشناسي منطقه نشان داد: در ايستگاه هواشناسي جيرفت به‌طور ميانگين دوره رشد در بازه زماني خرداد‌ماه تا 31 شهريور با محدوديت تنش گرما مواجه است در اين زمان، رشد گياه متوقف مي‌شود و توليد زيست توده كاهش پيدا مي‌كند. در ايستگاه هواشناسي بم، بيشترين زيست توده (به‌ترتيب 23219.9 و 23550.2 كيلوگرم در هكتار) در تاريخ كاشت‌هاي اول مهرماه تا اوايل آبان‌ماه پيش بيني گرديد در اين منطقه، محدوديت تنش سرما در تاريخ كاشت‌هاي اول دي‌ماه تا 15 بهمن‌ماه و محدوديت دمايي تنش گرما در تيرماه پيش بيني شد. در ايستگاه هواشناسي كهنوج دوره محدودكننده رشد از اوايل خرداد‌ماه تا اواخر شهريورماه پيش بيني گرديد، بيشترين عملكرد زيست توده (به‌ترتيب 19413.9 و 19764.3 كيلوگرم در هكتار) براي اين منطقه در تاريخ‌هاي كاشت‌ اول آبان‌ماه تا اوايل آذرماه تخمين زده شد.