تعيين محتوي عناصر بالقوه سمي (آهن، سرب و مس) در رسوبات سطحي و اندام‌هاي گياهان آبزي بومي لويي (Typha Latifolia) و آب تره (Nasturtium microphyllum) رودخانه لار: ارزيابي قابليت پايش و پالايش زيستي

زمينه و هدف: پايش و پالايش آلاينده‌هاي فلزي در بوم‏ سازگان‌هاي آبي به ‏‏منظور برآورد، كنترل و كاهش سطح تهديدات براي زيست‏ مندان و انسان از اهميت ويژه‏ اي برخوردار است. از اين‌رو، اين پژوهش با هدف ارزيابي آلودگي رسوبات سطحي و قابليت پايش و پالايش زيستي عناصر بالقوه سمي آهن، سرب و مس توسط اندام‏ هاي هوايي و زميني گونه‏ هاي لويي (Typha Latifolia) و آب ‏تره (Nasturtium microphyllum) مستقر در بوم‏ سازگان‌ آبي رودخانه لار در سال 1401 انجام يافت. روش بررسي: در اين مطالعه توصيفي، در مجموع 48 نمونه گياهي و 12 نمونه رسوب از چهار مكان‏ نمونه ‏برداري منتخب برداشت شد. پس از آماده‏ سازي و هضم اسيدي نمونه‏ ها در آزمايشگاه، محتوي عناصر در آنها توسط روش طيف‌سنجي نوري پلاسماي جفت‌شده القايي (ICP-OES) خوانده شد. همچنين، مقادير شاخص هاي آلودگي (PI)، شاخص بار آلودگي (PLI)، فاكتور تغليظ‏ زيستي (BCF)، تجمع زيستي (BAF) و فاكتور انتقال (TF) محاسبه شدند. پردازش آماري نتايج نيز با استفاده از نرم ‏افزار آماري SPSS انجام يافت.يافته ‏ها: بيشينه ميانگين محتوي عناصر آهن، سرب و مس (mg/kg) در نمونه ‏هاي رسوب به ‏ترتيب برابر با 0/665±11/8، 0/915±0/030 و 0/026±0/710 و مربوط به مكان نمونه‌برداري چهار و در اندام ‏هاي گياهي نيز به ‏ترتيب برابر با 1/25±11/4، 0/180±0/578 و 0/095±0/298 و مربوط به ريشه لويي بود. مقادير شاخص PI نشان داد كه آلودگي عناصر آهن، سرب و مس در رسوب كم و ميانگين مقادير آن از ترتيب نزولي سرب مس آهن تبعيت كرده است. ميانگين مقادير شاخص‌ PLI نيز در دامنه 0/003 تا 0/006 متغير و بيان‏گر شرايط كيفي فقدان آلودگي در همه مكان ‏هاي مورد مطالعه بود. از طرفي، گونه لويي داراي ميانگين مقادير BCF بزرگ‌تر از 1 و  TF كوچك‏تر از 1 براي عنصر آهن بود. نتيجه ‏گيري: با استناد به ميانگين محتوي عناصر در بافت‎هاي گياهي و همچنين ميانگين مقادير محاسبه شده شاخص ‏هاي BCF، BAF و TF براي عناصر مي‏ توان اذعان كرد كه لويي، گونه‏ اي مناسب براي تثبيت فلز آهن در رسوب است و به ‏عنوان گونه‏‏‏‏‏‏‏‏ بومي كارآمد براي پايش و پالايش زيستي عناصر بالقوه سمي به‎ويژه آهن در بوم‏ سازگان‌هاي آبي آلوده قابل معرفي است.