مطالعه قياس ارسطويي با نگاهي به رويكردهاي استلزامي و استنتاجي

منطق ارسطو، قديمي‌ترين ساختار نظام‌مند استدلالي، همواره در كانون توجه بوده است. پيرامون قياس و رابطه في‌مابين مقدمات و نتيجه بيش از ساير موضوعات در طول قرن‌ها بحث و جدل شكل گرفته است. در قرن بيستم پس از گسترش منطق كلاسيك، مجالي دست داد تا قياس و به ويژه رابطه‌ بين مقدمات و نتيجه با دقت نظر بيشتري در چهارچوب مباني منطق جديد مورد ارزيابي قرار گيرند. در نيمه قرن بيستم ژان لوكاسياويچ تقرير شرطي-استلزامي از قياس را در چهارچوب نظام اصل موضوعي ارائه كرد. بنا بر نظر لوكاسياويچ بهترين تبين از قياس، تعبير آن به تك گزاره‌اي شرطي متشكل از دو مقدمه عطف شده در جايگاه مقدم و نتيجه در جايگاه تالي است. بيست سال بعد، تيموتي اسمايلي و جان كركوران مستقل از يكديگر به نقد ديدگاه لوكاسياويچ پرداختند. بنا بر نظر اين دو منطق‌دان قياس استنتاج است و مي‌بايست در چهارچوب نظام استنتاجي و به ويژه استنتاج طبيعي ارزيابي شود. در دهه هشتاد، پل ثام، تبين سومي از قياس به نام استلزام سه‌تايي را معرفي كرد. بنا بر نظر ثام قياس گزاره‌اي شرطي بدون مقدم عطفي است. در اين مقاله سعي بر آن است پس از معرفي اجمالي هر يك از سه نظريه، به بررسي تلقي استلزامي و استنتاجي و نسبت بين اين دو رويكرد با قياس ارسطويي پرداخته شود.