تقريري تازه از نقد داماسكيوس بر مبدأ متعاليِ نوافلاطوني

مهمترين مشخصه‌ تفكر نوافلاطوني در نظر گرفتن مبدئي فوق عقل و وراي وجود است؛ مبدئي كه مطلقاً ناگفتني است و هيچ عنواني شايستهاش نيست و تنها به طريق سلب ميتوان راجع به آن سخن گفت؛ اما چنين مبدأ متعالياي، كه ابتكار افلوطين به حساب ميآيد، در ميان ديگر نوافلاطونيان بدون نقض و ابرام باقي نماند. مفصلترين نقدي كه به اين نظريه از سوي يك نوافلاطوني به دستمان رسيده بخش نخست از كتاب درباره‌ مبادي نخستينِ داماسكيوس است. او كه آخرين رئيس آكادمي آتن بود در اين متن استدلال ميكند كه واحد افلوطيني اگر بناست مبدأ نخستين باشد نميتواند متعالي از وجود دانسته شود و اگر بناست متعالي از وجود فرض شود نميتواند در عين حال مبدأ و آرخه باشد. ميان مبدئيت و تعالي ناسازگاري وجود دارد و از اين رو واحد نوافلاطوني كه مبدأ نخستين است بايد موجود دانسته شود، نه متعالي از وجود. از قضا اين ادعا، يعني موجوديت مبدأ نخستين كه اساس استدلال داماسكيوس است، از سوي پژوهشگران مورد توجه واقع نشده است و ايشان به دنبال تقريرهاي ديگري براي سخن داماسكيوس گشتهاند. با شواهد متني استدلال كردهايم كه ميتوان اين مدعا را به داماسكيوس نسبت داد و همين را مبناي اعتقاد او به امري مطلقاً متعالي و غير از واحد دانست، امري كه درباره‌ آن هيچ نميتوان گفت و انديشيد و تنها سكوت در موردش رواست.