بازخواني نظريۀ شخصيت ملاصدرا از منظر نظريۀ شخصيت صفاتي آلپورت

انسان شناسي در شاخۀ نوپاي روانشناسي، ذيل عنوان «نظريه هاي شخصيت» توانسته است در عرصۀ مطالعات رفتاري و ارتباط متقابل افراد كارآمد باشد. ضرورت تبيين و تحليل ماهيت حقيقي انسان در حوزۀ «بود» - برخلاف نظريه هاي شخصيت روانشناختي كه عموماً به شناسايي ماهيت انسان در حوزۀ «نمود» مي پردازند- موجب شد اين مقاله بر اساس آراء انسان شناسانۀ صدرا و با نگاهي به نظريۀ صفات آلپورت كه خود يكي از پيشتازان رويكرد صفات است، با روش توصيفي- تحليلي سامان يابد. رويكرد فردنگرانۀ مبتني بر صفات، شاخصۀ اصلي نظريۀ شخصيت آلپورت و ملاصدرا ست؛ بنياد شخصيت در هر دو نظريه بر عميق ترين ويژگي هاي فرد نهاده شده است كه اين ويژگي ها در نگاه آلپورت به صفات بنيادي، مركزي و پيراموني- بدون بيان چرايي پيدايش آنها و رشد شخصيت بر اساس اين صفات- تقسيم مي شوند؛ حال آن كه در تحليلِ متون فلسفيِ ملاصدرا، كيفيت پيدايشِ اين صفات و چراييِ تأثير آنها در ساختار شخصيت و به تبع آن رفتار آدمي تبيين شده است. «خود» يا نفس نيز برخلاف مفهوم انتزاعيِ آن در نگرش آلپورت، در نظام صدرايي امري حقيقي و وجودي است. به طوريكه پويايي و وحدت شخصيت آلپورتي به واسطۀ قاعدۀ «اتحاد عالم و معلوم» و «حركت جوهري ارادي» قابل تبيين و توجيه عقلاني است.