راه‌هاي وصول به حق تعالي در انديشۀ ملاصدرا

در انديشه ملاصدرا راه‌هاي وصول به حق‌تعالي عبارت‌اند از راه عمل و مجاهده، راه علم و معرفت و راه فيض و موهبت كه هر يك از آن‌ها مي‌تواند انسان را در سير استكمالي خويش به سوي حق‌تعالي ياري كند. منظور از وصول به حق تعالي عبارت است از توجه استغراقي، عبوديت تام و فناء. از نظر ملاصدرا يكي از راه‌هايي كه امكان وصول به حق را فراهم مي‌آورد، راه عمل است. در انديشه ملاصدرا اعمال شريعتي فناپذير هستند، در حالي‌كه اعمال طريقتي كه رخدادي وجودي هستند و با حقيقت نفس مسانخت دارند، نقش مهمتري در وصول به حق ايفا مي‌كنند. از نظر ملاصدرا يكي ديگر از راه‌هايي كه امكان وصول به حق را فراهم مي‌آورد، راه علم و معرفت است. اما پرسش اين است كه كدام نوع از علم و معرفت آدمي را در وصول به حق تعالي ياري مي‌رساند؟ معرفت نظري يا عملي؟ يا تلفيقي از هر دو نوع معرفت؟ در انديشه ملاصدرا هر يك از اين دو مرتبه از علم و معرفت از مزاياي خاص برخوردارند؛ ولي در عين حال حصر نظر به يكي از اين دو مرتبه از معرفت چندان راه‌گشا نبوده است. لذا مي‌توان گفت كه در وصول به حق تعالي، تلفيق اين دو مرتبه از علم و معرفت مورد توجه ملاصدرا است. ملاصدرا بر اين باور است كه وصول به حق تعالي از راه حكمت نظري و عملي طريقي تام است. در نگاه ملاصدرا اين دو مرتبه از معرفت در طول هم هستند. درواقع ملاصدرا با طرح نظريه وصول توانسته با اتخاذ تنوع روشي و تلازم عقل و كشف، حجيّت راه‌هاي وصول به حق‌تعالي را تبيين كند. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد كه ملاصدرا در بحث وصول فقط به سلوك عقلي بسنده نمي‌كند؛ بلكه با طرح حكمت فيض و تلفيق حكمت نظري و عملي، به فهم حقايق مي‌رسد. اين مقاله كه با روش تحليلي-توصيفي نگاشته شده، نشان مي‌دهد كه خوانش ملاصدرا از عمل طريقتي است و نسبت ميان راه‌هاي وصول به حق در انديشه ملاصدرا نسبت طولي است.