طراحي الگوي عوامل مؤثر بر توسعه صادرات محصولات كشاورزي (قفقاز جنوبي)

در سال‌هاي اخير عليرغم نوسانات قيمت نفت در بازار، درآمدهاي ارزي كشور را با تغييرات زيادي روبرو كرده و اقتصاد را تحت تأثير قرار داده است و اين امر لزوم تنوع‌بخشي به محصولات صادراتي و تجارت و تأكيد بر اهميت تجارت فرآورده‌هاي غيرنفتي را نشان مي‌دهد. بنابراين، تمركز بر تجارت بخش كشاورزي با توجه به اهدافي مانند خودكفايي و امنيت غذايي و امكان درآمدهاي ارزي بالاي بخش مذكور غيرقابل‌اجتناب است. هدف اجراي اين پژوهش، شناسايي عوامل اثرگذار بر توسعه صادرات محصولات كشاورزي به منطقه قفقاز جنوبي است. اين پژوهش از نوع پژوهش‌هاي آميخته با رويكرد كيفي و كمي است كه از نظر هدف، كاربردي و ازلحاظ نحـوه گـردآوري داده، از نوع مطالعات پيمايشي است. جامعه آماري پژوهش، 18 نفر از كارشناسان و مديران صادركننده محصولات كشاورزي در استان‌هاي آذربايجان شرقي و اردبيل كه سابقه صادرات به منطقه قفقاز جنوبي را داشتند، بود. ابزار گردآوري اطلاعات، مصاحبه و پرسشنامه بود كه براي شناسايي مقوله‌ها، از مصاحبه نيمه ساختاريافته و از پرسشنامه به‌منظور اعتباريابي الگو اسـتفاده شـد. بـراي بررسي روايي بخش كيفي، از مدل كرسول به همراه روايي محتوايي و پايايي درون كدگذار و ميان كدگـذار و در بخـش كمـي از روايي اعتبار محتوا و باز آزمون بهره گرفته شد. در بخش كيفي روش تحليل داده‌ها، رويكرد نظريه داده بنياد بود كه با نرم‌افزار MAXQDA و بـا استفاده از روش كدگذاري تدوين شد و در بخش كمي، روش تحليل بر مبناي آزمون همبستگي كندال بود. نتايج پژوهش شامل ارائه مدلي مشتمل بر شرايط علي، زمينه‌اي و مداخله‌گر، به همراه معرفـي پديده محـوري و ارائـه راهبردهاي توسعه قابليت‌هاي صادرات محصولات كشاورزي به منطقه قفقاز جنوبي و شناسايي پيامدهاي آن است؛ بنابراين مديران براي توسعه صادرات محصولات كشاورزي به عوامل محرك مانند قيمت محصولات، فاصله جغرافيايي، فرصت كسب سود در بازار هدف و ... توجه كرده و با اتخاذ راهبردهايي چون ارتقا قابليت توليد، بهبود زيرساخت و نوآوري و خلاقيت در روش‌هاي انجام صادرات و با در نظر گرفتن عوامل فرهنگي، محيطي، سليقه و ترجيحات مصرف‌كنندگان جهت دستيابي به نتايجي مانند سودآوري، رشد اقتصادي، ارزآوري و افزايش رقابت‌پذيري محصولات كمك كنند.