تأثير پيش‌تيمار آبي و هورموني با جيبرلين بر جوانه‌زني، ظهور گياهچه و برخي صفات رشدي دو گونه خارشتر (Alhagi graecorum Khuzestan ecotype and Alhagi maurorum Esfahan ecotype) تحت شرايط آب شور خليج‌ فارس

مقدمه: استفاده از فناوري پيش‌تيمار بذر به‌منظور تسريع در جوانه‌زني و ظهور گياهچه گياهان چند منظوره همچون گياه شورپسند خارشتر با قابليت توليد دارو و علوفه در شرايط تنش‌هاي محيطي و يا كاربرد آب‌هاي نامتعارف شور (همچون آب خليج‌فارس) امروزه بسيار مورد توجه قرار گرفته است. لذا پژوهش حاضر با هدف بررسي روش‌هاي پيش‌تيمار بذر و سطوح شوري مختلف بر جوانه‌زني، ظهور گياهچه و برخي پاسخ‌هاي رشدي گياه خارشتر انجام پذيرفت.مواد و روش‌ها: دو آزمايش مجزا هر يك به‌صورت اسپيلت‌فاكتوريل در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با چهار تكرار در آزمايشگاه و گلدان در شرايط مزرعه آزمايشي گروه مهندسي‌توليد و ژنتيك‌گياهي دانشكده كشاورزي دانشگاه شهيد چمران اهواز در سال زراعي 1400-1399 اجرا گرديد. تيمارهاي آزمايشي در دو آزمايش شامل سطوح مختلف شوري (آب شهري با هدايت الكتريكي 0.96 دسي‌زيمنس بر متر و 8 و 16 دسي‌زيمنس بر متر با استفاده از آب خليج‌فارس) به‌عنوان عامل اصلي و روش‌هاي مختلف پيش‌تيمار بذر (بدون پيش‌تيمار، پيش‌تيمار آبي، پيش‌تيمار با هورمون جيبرلين 50 ميلي‌گرم در ليتر و پيش‌تيمار آبي+پيش‌تيمار با هورمون جيبرلين 50 ميلي‌گرم در ليتر) و گونه‌هاي (Alhagi maurorum و A. graecorum) به‌عنوان عامل‌هاي فرعي در نظر گرفته شد.يافته‌ها: نتايج نشان‌دهنده تأثير معني‌دار برهمكنش شوري×گونه×پيش‌تيمار بر تمام صفات مورد مطالعه در دو آزمايش بود. با توجه به نتايج مقايسه ميانگين‌ها بيشترين مقدار صفات درصد جوانه‌زني بذر، شاخص بنيه بذر، درصد ظهور گياهچه، ارتفاع بوته، تعداد شاخه فرعي، ماده‌خشك‌كل و هدايت روزنه‌اي در گونه A. graecorum و تيمار توام آب شهري با هدايت الكتريكي 0.96 دسي‌زيمنس بر متر و پيش‌تيمار آبي+پيش‌تيمار با هورمون جيبرلين 50 ميلي‌گرم در ليتر به‌ترتيب با 29.1، 90.2، 24.0، 32.3، 52.5، 52.1 و 32.4 درصد افزايش نسبت به تيمار عدم اعمال پيش‌تيمار و شوري حاصل شد. نتايج آماره‌هاي حاصل از برازش تابع لجستيك نيز بر صفت درصد ظهور گياهچه نشان داد كه اين تابع به‌خوبي توانسته است روند ظهور گياهچه را در هر دو گونه مورد مطالعه، در سطوح مختلف پيش‌تيمار و در هر سطح تنش شوري در برابر زمان توصيف كند (R2adj≥0.98 و RMSE≤3.38). بنابر نتايج در دو گونه مورد مطالعه اگرچه روند كاهش ظهور گياهچه از سطح 8 دسي‌زيمنس بر متر آغاز گرديد، اما در سطح 16 دسي‌زيمنس بر متر اعمال تنش شوري شيب افزايش درصد ظهور گياهچه به ازاي زمان كندتر بوده است. نتيجه‌گيري: حال به‌منظور كشت و بهره‌وري از اراضي شور حاشيه سواحل و نيز احياي مراتع كشور، گونه A. graecorum تحت تيمار توام پيش‌تيمار آبي+پيش‌تيمار با هورمون جيبرلين 50 ميلي‌گرم در ليتر نسبت به ديگر سطوح تيماري قابل توصيه است.