بررسي رابطه بين دستيابي زيستي فلزات سنگين با ويژگي‌هاي فيزيكي، شيميايي و زيستي خاك در كاربري‌هاي مختلف

ارزيابي ميزان دستيابي زيستي فلزات سنگين و تعيين پارامترهاي موثر در دستيابي زيستي در مديريت و اصلاح خاك­هاي آلوده نقش كليدي دارد. به نظر مي رسد دركاربري هاي مختلف با توجه به ويژگي­هاي فيزيكي، شيميايي و بيولوژيكي متفاوت در خاك، عوامل تاثير گذار در ميزان دستيابي زيستي فلزات سنگين در اين كاربري­ها متفاوت خواهد بود. در مطالعه حاضر كه به منظور بررسي رابطه بين ميزان دستيابي زيستي فلزات سنگين با خصوصيات فيزيكي، شيميايي و بيولوژيكي خاك در كاربري­هاي كشاورزي، صنعتي و شهري انجام شده است؛ شهر اراك به عنوان منطقه مورد مطالعه انتخاب شد. تعداد 110 نمونه خاك سطحي به صورت تصادفي از اين سه كاربري برداشت شد و پارامترهاي فيزيكي، شيميايي و بيولوژيكي در آنها سنجش گرديد. كاربري هاي كشاورزي، صنعتي و شهري با استفاده از روش هاي آماري از نظر خصوصيات فيزيكي، شيميايي و بيولوژيكي مقايسه شدند. بررسي ارتباط بين ميزان دستيابي زيستي فلزات سنگين با اين خصوصيات به كمك آزمون اسپيرمن انجام شد. بر اساس نتايج به دست آمده بين كاربري­هاي مختلف از نظر CEC، تنفس ميكروبي، CaCO3 و ماده آلي اختلاف آماري معني دار وجود داشت (0/05 p). همچنين بين كاربري هاي مختلف از نظر ميزان دستيابي زيستي كبالت، منگنز، روي، مس، نيكل و سرب و مقادير كل مس، سرب و روي اختلاف آماري معني­داري وجود داشت (0/05 p). در كاربري كشاورزي درصد رس، pH و EC خاك؛ براي كاربري صنعتي، EC، درصد رس، شن، سيلت، كربنات، ماده آلي، CEC و تنفس ميكروبي و در كاربري شهري درصد سيلت، ماده آلي، تنفس ميكروبي، كربنات، CEC و EC داراي همبستگي معني­داري با ميزان دستيابي زيستي فلزات سنگين بودند. در هر سه كاربري مورد بررسي EC با ميزان دستيابي زيستي فلزات سنگين داراي همبستگي معني­داري مي­باشد و پارامتر تاثيرگذار در هر سه كاربري مي­باشد. اين در حالي است كه در كاربري­هاي مختلف EC، CEC، بافت خاك، تنفس ميكروبي، كربنات و ماده آلي پارامترهاي موثر در دستيابي زيستي فلزات سنگين هستند و جهت اصلاح خاك­هاي آلوده بايد مديريت شوند. به همين منظور باتوجه به ارتباط منفي بين كربنات و همچنين pH با دستيابي زيستي فلزات سنگين مي­توان استفاده از آهك و بيوچار را براي اصلاح خاك­هاي مورد بررسي پيشنهاد داد.